Het Numismatisch Museum in Athene

Dit museum wordt jammer genoeg meestal overgeslagen bij een bezoek aan Athene. Uiteraard zijn de Acropolis en het Nationaal Museum de hoogtepunten, maar dit intieme museum dat ondergebracht is in de voormalige residentie van Heinrich Schliemann (ja, de man die Troje op de kaart zette) is een juweeltje op zich!

Hier ligt de meest complete verzameling Griekse munten te pronken en niet alleen met munten afkomstig uit Schliemann’s privé collectie maar ook van verschillende andere privé verzamelingen en een eigen uitgebreide verzameling. De privé collecties werden als een geheel behouden en zijn ook zo uitgestald, maar in andere kamers zijn de munten bij voorbeeld chronologisch uitgestald, of samengebracht per stad (iedere stad had zo zijn eigen symbool), dan weer met de afbeeldingen van heersers uit de hellenistische wereld of met afbeeldingen van bijzondere gebouwen zoals de vuurtoren van Alexandrië of de tempels van Epidaurus of Selge.

Mijn belangstelling gaat natuurlijk uit naar de uitgebreide sortering munten van Philippus II en Alexander de Grote (in koper, zilver en goud), maar ook die van zijn opvolgers in Egypte, Bactrië en Thracië krijgen al mijn aandacht.

Mijn hoogtepunten zijn te bekijken in deze album, Numismatic Museum (klikken).

Kies eens voor het Archeologisch Museum van Firenze, Italië

Wie naar Firenze vertrekt, bezoekt steevast het Museum van de Uffizi, maar nu ben ik eindelijk eens naar het Archeologisch Museum geweest – een juweeltje op zich.

Het overgrote deel van de voorwerpen stamt uit de privécollecties van de Medici en dus is de herkomst dikwijls duister of niet meer te achterhalen, maar dat neemt niet weg dat dit zeker de moeite van het bewonderen waard is. De Medici hadden niet alleen geld maar ook smaak.

De Egyptische verzameling is de grootste, niet meteen mijn ding maar het zijn inderdaad allemaal wel bijzondere stukken, zoals bij voorbeeld de vele grafsteles waar de originele kleuren nog op te zien zijn en dateren uit het 2^de-3^de millennium v.C. en een Egyptisch wagen die voor de jacht gebruikt werd en gedateerd wordt tussen 1550 en 1291 v.C.

Maar er staat ook een zeer kleurrijke aarden sarcofaag uit Magna Graecia (Zuid-Italië) met taferelen die zo zijn gekopieerd van het beroemde Mausoleum in Halicarnassos. Verder nog aarden en zilveren vazen, kannen en amforen al dan niet geïmporteerd uit Griekenland, en ook schalen, kommen en andere gebruiksvoorwerpen afkomstig uit Etruskische graven (7^de-6^de eeuw v.C.) waar de grote gouden fibulae de echte blikvangers zijn.

Bijzonder boeiend vind ik dan de uitgebreide verzameling kleine bronzen beeldjes uit de periode tussen de 4^de eeuw v.C. en de 1^ste eeuw n.C. Zo staat hier een Zeus, kopie van een origineel werk van Phidias of Miro, een Romeinse kopie van Tyche uit Antiochië, een niet erg lijkende buste van Alexander en eentje van een van zijn opvolgers, een beeldje dat makkelijk verward kan worden met dat van Alexander in het Museum van Napels maar wel Etruskisch is en uit de 4de eeuw v.C. dateert, een uiterst sierlijke Minerva van Etruskische makelij, en tenslotte een verzameling munten waartussen ik natuurlijk die van Alexander en Ptolemeus uitpik.

Veel volk loopt hier niet rond in dit voormalige klooster, maar juist daarom is het heerlijk genieten!

[Klik hier om alle foto's van het Archeologisch Museum te bekijken]

Uitgelicht: de bijenkorf

Het best bewaarde geheim op het vliegveld van Athene is het kleine museum net boven de vertrekhal. Hier zijn voorwerpen bijeen gebracht die bij de aanleg van het nieuwe vliegveld te voorschijn zijn gekomen. We zien hier vazen, kommen, schalen, kralen, gewichten van weefgetouwen, decoratieve dakpannen maar ook ruwe inscripties over landeigendom, t.t.z. voorwerpen die door de gewone burgers, de landelijke bevolking rond Athene sinds de oudheid gebruikt werden.

Hier ligt dan ook het meest opvallende stuk, een aarden bijenkorf inclusief het bijbehorende deksel. Dergelijke bijenkorven werden naar het schijnt al tijdens de Bronstijd in Griekenland gemaakt en het model is blijkbaar de eeuwen door amper veranderd. Deze hier dateert uit de 4^de eeuw v.C. maar zulke stukken werden tot ver in onze 20ste eeuw ook nog gemaakt en gebruikt.

Toch wel bijzonder zo een bijenkorf die 4.000 jaar bestaat.

[Klik hier voor alle foto's van het airport museum]

Het Nationaal Museum van Iran in Teheran

Dit museum herbergt een zeer uitgebreide collectie voorwerpen, uiteenlopend van het paleolithische en prehistorische tijdperk tot het Achaemeniden- en Sassanidenrijk, gevolgd door de Islamitische overheersing en alle latere beschavingen. Het is een hele hap, die geschiedenis van Iran, het oude Perzië en ik ben niet overtuigd dat een bezoek aan dit museum hier veel duidelijkheid in brengt. Het is eerder een “proeven” van de verschillende tijdperken, die je mentaal dan ergens hoopt te kunnen plaatsen.

Het blijft een open vraag of je een museum als dit aan het begin of aan het einde van de (rond)reis moet bezoeken. Ik zou zeggen beide, maar dat is natuurlijk niet haalbaar, zeker als men zoals hier een tijdspanne van duizenden jaren beslaat.

Zelf heb ik me in mijn voorbereidingen beperkt tot de periode lopende van Cyrus de Grote in de 6^de eeuw v.C. tot het einde van het Sassanidenrijk in de 7^de eeuw n.C. – t.t.z. de opkomst van de Islam. Dat is al meer dan duizend jaar, en ik ben heel blij dat ik toch een aantal stukken zo een plaats kan geven. Die behoren voornamelijk tot het paleizencomplex van Persepolis. Zo vindt men hier bij voorbeeld een kapiteel in de vorm van een hoofd dat op elk van de vier zuilen van het Tripylon prijkte, en het trappenhuis met versierde zijwanden uit hetzelfde gebouw. Verder nog het zo genaamde Audiëntie reliëf dat middenin de noordelijke trappenwand van de Apadana stond en later, waarschijnlijk door Xerxes, verhuisd werd naar de Schattenkamer, en nu dus hier een onderkomen gevonden heeft. Dit is wel het pronkstuk van de hele tentoonstelling volgens mij, misschien ook omdat het zo een bekend tafereel voorstelt waarbij de koning zijn Chiliarch (bevelhebber) ontvangt die hem zoals gebruikelijk groet met een kushand.

Ook interessant is het basalten beeld van Koning Darius I uit Egypte met inscripties in het Oud-Perzisch, Elamitisch en Babylonisch aan de ene kant en in Egyptische hiëroglyfen aan de andere. Waarschijnlijk werd het tijdens het bewind van Xerxes naar Susa overgebracht.

Een ander opvallend stuk is het bijna twee meter grote bronzen beeld van een Parthische edelman, dat gedateerd wordt tussen 200 voor en 200 na Christus – een ruime marge. Dit bijzondere beeld was ook te zien op de tentoonstelling over Alexander de Grote in Mannheim, het voelde dus echt als een wederzien! Een leuk detail is dat dit beeld door niemand minder dan Aurel Stein gevonden werd in 1930.

Handig zijn ook de verschillende kaarten, zoals die van het oude Perzische Rijk toen het kersvers aangezwollen was door de verovering van de Meden onder Cyrus de Grote of een plattegrond van het Koninklijk paleis van Susa.

Dit museum is zeker een uitstekende aanvulling voor wie naar Persepolis op zijn programma heeft staan.

[Klik hier alle foto's uit het museum van Teheran te bekijken]

Sicilië en de zee, een nieuwe tentoonstelling in het Allard Pierson Museum

Een spannend vooruitzicht, deze tentoonstelling over Sicilië en de Zee, Duik in het verleden – letterlijk en figuurlijk.

Centraal gaat het hier om de verschillende Romeinse en Carthageense scheepswrakken die recentelijk in de zee voor de kust van Sicilië gevonden zijn. Op zich is dat niet verwonderlijk want dit eiland ligt middenin de Middellandse Zee en was de eeuwen door een waar knooppunt van handel, cultuur en beschaving. Myceners en Feniciërs waren de meest bedreven zeevaarders in deze wateren, maar later natuurlijk ook het domein van de Romeinen.

Op deze tentoonstelling worden wrakken toegelicht en voorwerpen tentoongesteld die eeuwen op de zeebodem lagen, afkomstig uit zes verschillende scheepswrakken. Het meest opwindende vind ik zelf altijd de vele bronzen voorwerpen, altijd zeldzaam omdat brons grif omgegoten werd voor het maken van kanonnen en kogels. Maar in de diepte van de zee kunnen we ook bronzen beelden en andere voorwerpen ontdekken die daar eeuwenlang beschut lagen tegen plundering.

Aansluitend wordt aan de hand van foto’s het actuele menselijke probleem belicht “Aankomst op Lampedusa” dat geen verdere uitleg nodig heeft.

De tentoonstelling loopt van 9 oktober 2015 tot en met 17 april 2016. 

[Klik hier om alle foto's van de tentoonstelling te zien]

Apollonia aan de Via Egnatia (Albanië) heeft zowaar een eigen museum!

Apollonia zelf is al verrassend genoeg met een indrukwekkende zuileningang tot de Bouleuterion en een goed gerestaureerd theatertje, allemaal uit de Romeinse tijd, maar ik verwachtte hier geen eigen museum. Het is eigenlijk heel charmant ondergebracht in het 14^de-eeuwse klooster dat bij de aanpalende kerk van de heilige Maria hoort, op zich trouwens ook een bezoek waard.

Onder het alziend oog van Christus Pantocrator in de koepel de kerk, hebben een heel aantal antieke fragmenten een plaatsje gevonden. Zo zien we bv. Korinthische kapitelen die ondersteboven op de grond staan en als voetstuk dienen voor een of ander religieus voorwerp of gewoon voor een bosje bloemen waar een kleurig kleedje onder ligt. Aan de ingang vinden we een marmeren rand van een waterput met duidelijke groeven van de touwen waaraan de zware emmers opgehaald werden, of een paar kleine sarcofagen die tot minituintjes bevorderd zijn. In de muren van de kerk, het klooster en andere bijgebouwen zijn overal spolia te zien, ttz recuperatiemateriaal uit vroegere tijden, hier dus uit de oudheid.

De portiek op de eerste verdieping die ons naar het museum zelf leidt biedt dan weer onderdak aan steles en kleine altaren, waarschijnlijk net niet mooi genoeg om binnen een plaatsje te verdienen.

Aangezien de resten van Apollonia overheersend Romeins zijn, verwacht ik dit ook in het museum te vinden, maar niets is minder waar. De kunstvoorwerpen gaan terug tot de vroege Bronstijd, gevolgd door Griekse vazen, kommen en schalen in stijl en herkomst teruggaand tot de 5^de eeuw v.C., maar er staan ook flessen en potjes die in Apollonia zelf gemaakt zijn met tussendoor Italische import.

Uiteraard is de Hellenistische periode goed vertegenwoordigd met een keur aan marmeren steles, reliëfs, bustes en beelden, maar de grote blikvanger vind ik het gave schild. Eerst denk ik dat het Macedonisch is, maar volgens de uitleg is dit echt Illyrisch uit de 4^de eeuw v.C., al zijn dezelfde motieven en versieringen gebruikt met in het midden een Gorgo die haar tong uitsteekt op de archaïsche manier en ons met fonkelende ogen aanstaart! Het staat overigens heel broederlijk naast een Macedonische helm uit 314-312 v.C. Mijn dag kan niet meer stuk! Wat een ontdekking!

[Klik hier voor foto’s van Apollonia – het museum staat aan het einde]

Tijd voor een nieuw bezoek aan het Archeologisch Museum van Antalya

Een museumbezoek is en blijft interessant, zeker in dat van bij voorbeeld Antalya waar de collectie constant blijft groeien.

Heel onlangs werd in het Archeologisch Museum een nieuwe Perge-zaal geopend waar 13 nieuwe en bijzondere standbeelden een plaats hebben gevonden. Deze verzameling is te danken aan de opgravingen die de afgelopen drie jaar in en rond de necropool van Perge werden uitgevoerd.

Het gaat hier voornamelijk om goden en godinnen:

- een twee meter hoge maangodin Celene

- een sterke en knappe Helios, zonnegod net als Apollo

- een twee meter grote Nemesis in een doorschijnend gewaad

- Tyche, de Latijnse Fortuna

- Asclepios, god van dokters die een blad vol medicijnen vasthoudt

- een gebroken en weer samengestelde Aphrodite, de godin van de liefde en de schoonheid

- een fijn uitgevoerde Athenea, godin van de vrede en wijsheid

Maar er werd ook een onthoofd beeld van een geklede vrouw gevonden, dat van een onthoofde man met zwaard, en dat van een priester met een horen des overvloeds in zijn hand.

Verder een prachtig paard, 1,3 meter hoog met perfect uitgewerkte anatomische details. In het naburige Nymphaion werd bovendien een compleet beeld van Keizer Caracalla gevonden, bijna 2,20 meter groot en het enige volledig beeld van hem totnogtoe.

Ze hebben er daar in Turkije geen gras over laten groeien en de beelden meteen overgebracht naar het naburige museum in Antalya waar ze zelfs een eigen zaal toegewezen kregen. Alle foto’s zijn afkomstig uit de Hurriyet Daily News waar trouwens ook een recente opname van Perge in staat waaruit duidelijk te zien is dat er behoorlijk geruimd is. 

Deze foto is genomen van op het pad dat van de stad naar de Acropolis leidt, altijd een beetje moeilijk te volgen maar nu voorzien van duidelijke treden blijkbaar. Hoogtijd om weer eens terug te gaan, zowel naar Perge als naar het Museum van Antalya!

Byzantijnse mozaïeken in Istanbul

Hoe vreemd het ook mag klinken, Istanbul heeft geen museum gewijd aan Byzantijnse kunst, maar daar tegenover vinden we wel twee kerken uit die tijd die bewaard gebleven zijn en waar de mozaïeken en de fresco’ s nog op hun oorspronkelijke plaats te bewonderen zijn.

De best bekende kerk is de Chora-Kerk waarvan de binnenmuren letterlijk bedekt zijn met mozaïeken en fresco’s uit het begin van de 14^de eeuw. Meteen bij het betreden van de voorhal zien we de mozaïek waar Theodorus Metochites “zijn” kerk aan Christus schenkt afgebeeld, zoals alle mozaïeken hier, op een gouden ondergrond. Deze voorhal heeft twee koepels: de een met Christus als centrale figuur omringd door twee rijen voorvaderen van Adam tot Jacob en diens zonen, de andere met Maria en kind omringd door de koningen van het huis van David en minder prominente voorvaderen. Op de muren rondom worden verschillende Bijbelse momenten uitgebeeld uit het leven van Maria, de jeugd van Christus (inclusief de Volkstelling en de Drie Wijzen) en de wonderen die Christus verricht heeft. Opvallend is het Deesis-mozaïek van Christus en Maria, geflankeerd door de apostelen Petrus en Paulus langs de koepelrand.

Via een halvemaanmozaïek van Christus in typisch Byzantijnse houding bereikt men het Paracclesion, dat waarschijnlijk vlak na de voltooiing van de mozaïeken beschilderd werd. Het kleurenpalet is meteen heel anders. Centraal staat hier Christus als overwinnaar van de dood die Adam en Eva uit hun graf optrekt. Satan is onder zijn voeten te zien, aan de poorten van de hel. In het koepelgewelf staan ook hier Maria en het kind centraal omgeven door het engelenrijk.

Niet al te ver hier vandaan ligt de Kerk van Pammakaristos, ook wel Fethiye Museum genoemd, die heel weinig bezocht wordt maar toch ook zeker de moeite waard is. Het hoofdgebouw is tegenwoordig een moskee, maar de mozaïeken uit de 14^de eeuw bevinden zich in het zijgebouw dat apart te bezichtigen is. Centraal is hier het Deesis-mozaïek boven het altaar waarin Christus op een gouden ondergrond staat afgebeeld. Aan weerszijden zijn de portretten van Maria en Johannes de Doper te zien, op hun beurt aanschouwd door vier aartsengelen. In de centrale koepel van de kerk is ook hier een Christus Pantocrator op gouden ondergrond uitgebeeld omringd door profeten uit het Oude Testament. Beeltenissen van verschillende andere heiligen zijn op de wanden en steunmuren terug te vinden. Klein maar fijn.

[Klikhier voor meer foto’s van beide kerken]

Het Museum van Skanderberg, de nationale held van Albanië, in Krujë

Nee, daar had ik ook nooit eerder van gehoord, maar Skanderberg heeft zich in de 15^de eeuw verzet tegen de Ottomaans-Turkse bezetting van zijn land en tegen de Islam die zijn landgenoten opgelegd kregen – vandaar dit heldendom.

Skanderberg heette eigenlijk George Kastrioti Skanderberg, afgeleid van het Turkse Iskender Bey wat zoveel betekent als Heer Alexander, en leefde van 1405 tot 1466. De heersende Sultan Murat II nam hem als jonge man mee als gijzelaar, en kwam zodoende in dienst van het Ottomaanse Rijk voor de volgende 20 jaar. In 1443 deserteerde hij samen met 300 Albanezen en veroverde hij de versterkte stad Krujë

waar hij de vlag met het wapen van zijn familie hees, de dubbele adelaar op een rode achtergrond (dezelfde vlag die het huidige Albanië voert). Een jaar later werd hij benoemd tot leider van de Albanese Liga en verdedigde hij de regio Albanië tegen de Ottomanen 25 jaar lang. Dank zij zijn militaire kennis kon hij de Ottomaanse expansie tegenhouden waardoor hij voor velen een voorbeeld is van Christelijke verzet tegen de Ottomaanse Moslims. Voor de Albanezen was en is hij de sleutelfiguur van de Nationale Albanese Renaissance.

Gewapend met deze informatie beland ik in het Etnografisch en Skanderberg Museum waar zo hoog over opgegeven wordt en binnen de muren van het Krujë fort ligt waar Skanderberg drie opeenvolgende Turkse belegeringen wist te weerstaan.

Meteen bij het binnenkomen wordt men geconfronteerd met een meer dan levensgroot beeld van Skanderberg omringd door zijn soldaten die ten aanval trekken. Hij ziet er uit als een Wodanfiguur met zijn zwierige snor en voortvarende houding. De hele zaal is gevuld met schilderijen, wapenuitrusting en andere voorwerpen die betrekking hebben op zijn leven en zijn militaire carrière. Begrijpelijk natuurlijk, maar ik heb nu eenmaal niet zoveel op met deze man – sorry.

Nee, ik verwonder mij daarentegen om ook hier een knappe buste van Koning Pyrrhus, een neef van Olympias, de moeder van Alexander de Grote te zien. Hij is vast voor of naast Skanderberg, een nationale held van het oude Illyrië. Uit die tijd dateert trouwens ook het schitterende schild, dat net als dat uit Apollonia heel erg Macedonisch aandoet, alleen is hier in het midden geen Gorgo maar een soort Macedonische ster aangebracht. Verder liggen er een aantal speer- en pijlpunten en zowaar een heuse Illyrische helm. In een andere vitrine vind ik dan weer een aantal munten: Macedonische geldstukken uit de 3^de-2^de eeuw v.C., Romeinse munten uit de 2^de-3^de eeuw n.C. uit Krujë, bronzen munten uit de 2^de eeuw v.C. gevonden in Apollonia en bronzen munten uit de 3^de eeuw v.C. afkomstig uit Shkodre. Tja, dat vind IK dan weer interessant!

Maar dat neemt natuurlijk niet weg dat dit museum niet alleen een toeristische attractie is voor de Albanezen maar ook een bron van inspiratie.

Uitgelicht: het graf van Agios Athanasios in Thessaloniki

Een van de hoogtepunten in het Archeologisch Museum van Thessaloniki is het prachtig beschilderde Macedonische graf van Agios Athanasios. Hier zijn taferelen te zien van een symposium, een bijeenkomst die alleen aan mannen voorbehouden was, maar waar ook soldaten en ruiters in volle Macedonische uitrusting te zien zijn.

Het bijzondere is echter dat alle panelen digitaal bewerkt zijn en voor iedereen toegankelijk zijn op een touch-screen waar de taferelen op iets grotere schaal weergegeven worden. Dankzij een balk met schuifblad kan een deel van het fresco vergroot worden om het van dichtbij te bestuderen. Ook kan men met een vergrootglas van uitzonderlijk formaat verdere details letterlijk onder de loep nemen. Het toppunt van verfijning is verder bereikt als men een bepaalde omlijnde figuur of tafereel met de vinger aanraakt. Alle slijtage en veroudering wordt dan als bij toverslag bijgewerkt en ziet men het tafereel alsof het pas gisteren geschilderd is.

Het is een van de wonderen van de moderne techniek want we kunnen nu tot in details zien wat de genodigden droegen en aten bij het Symposium en hoe de kleding en uitrusting van de Macedonische soldaten er uit zag. Een schitterende prestatie die zeker niet gemist mag worden tijdens een bezoek aan het Archeologisch Museum van Thessaloniki.