Een kijkje in het Bardo Museum in Tunis

Na de veelbelovende stukken die in 2015 tijdens de tentoonstelling over Carthago in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden (Nederland) te zien waren, lagen mijn verwachtingen voor het Bardo Museum in Tunis uiteraard zeer hoog.

Gezien de spanningen in Tunesië moest ik me wel aansluiten bij een georganiseerde toer en hier kreeg ik maar één uur om alles te zien! De aandacht van de gidsen en dus van de toeristen is daar vooral gericht op de vele mozaïeken afkomstig uit de rijke Romeinse villa’s die voornamelijk geconcentreerd waren in en rond Carthago.

Ikzelf wilde dan de uitzonderlijke collectie Punische kunst zien en dat bleek een stuk moeilijker te zijn. De zaal met de tophets (grafsteles) lag op de eerste verdieping die maar schaars verlicht was. Bovendien was er een enorme weerschijn op het glas de vitrines (een algemeen euvel in het hele museum), waardoor het bijna onmogelijk was om een behoorlijke foto te nemen. Voor de sarcofagen moest ik in de kelder zijn maar daar aangekomen bleek uitgerekend die zaal gesloten te zijn. Bovendien waren de bordjes met uitleg niet altijd te vinden en de hele layout van het museum was op zijn minst gezegd, verwarrend.

Uitgaande van de ruime keuze aan voorwerpen die in Leiden te zien waren ben ik hier echt niet aan mijn trekken gekomen! Vreselijk jammer zoiets natuurlijk. Ik heb dus maar een paar stukken herkend, zoals de godin met het hoofd van een leeuwin uit Tinissut (1^ste eeuw n.C), en een groepje van drie kleinere bronzen waaronder een Sater (125-100 v.C.) en Eros (100 v.C.) afkomstig van een scheepswrak in Mahdia. 

Pronkstukken als het opvallende Punische kuras van verguld brons uit Ksour as-Saf (3rde-2^de eeuw v.C.) of de dronken Heracles in brons uit Thibar (2^de eeuw n.C.) of enige van de grote glazen asurnen heb ik dus moeten missen.

[Klik hier om alle foto's van het Bardo museum te bekijken]

Tentoonstelling over Carthago in Leiden

In het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden (Nederland) loopt momenteel een grandioze tentoonstelling over Carthago (tot 7 mei 2015), voor mij aansluitend op mijn recente bezoek aan Motya op Sicilië waar een groot aantal Punische voorwerpen en een Tophet (begraafplaats) te vinden zijn.

Carthago wordt aangemeld zijnde de derde stad van het Romeinse Rijk, na Rome en Alexandrië, en dat is toch niet niks. Carthago lag in Noord-Afrika aan de kust van het huidige Tunesië, maar was oorspronkelijk een kolonie die waarschijnlijk in de 9^de eeuw v.C. gesticht werd door de Feniciërs afkomstig uit het huidige Libanon. Carthago had een machtige vloot die er toe bijdroeg om een uitgestrekt netwerk rond de Middellandse Zee op te bouwen, tot groot verdriet van de Romeinen. Vanaf de 5^de eeuw werd over de macht van Carthago gevochten, en pas in 146 v.C. lukte het de Romeinen om Carthago te verslaan. Ruim een eeuw later groeide stad uit één van de drie machtigste steden, dankzij Keizer Augustus die de stad weer opbouwde. Drie eeuwen later werd Carthago, net als zoveel andere steden in Noord-Afrika, ingenomen door de Vandalen en vanaf de 7^de eeuw raakte de stad in verval. Pas begin 19^de eeuw werd Carthago herontdekt en staat nu op de Wereld Erfgoedlijst van de UNESCO.

De tentoonstelling in Leiden is in twee delen opgebouwd: van 900 tot 146 v.C., de strikt Carthaagse periode, en na 146 v.C. als het Romeinse Carthago, elke periode op zijn eigen verdieping. De tentoongestelde voorwerpen zijn afkomstig uit musea in Tunesië, maar ook uit het Louvre en het British Museum waar men normaal aan voorbij loopt.

Punische kunst is op zijn minst gezegd intrigerend en nooit meteen herkenbaar zoals bv. Griekse of Egyptische voorwerpen. Er is altijd wel een invloed van buitenaf te merken, Egyptisch, Afrikaans, Syrisch (hun thuisland) en soms met een snuifje Grieks wanneer de artiest uit Griekenland blijkt te komen. Opvallend is bv. het marmeren deksel van een sarcofaag uit de 4^de-3^de eeuw v.C. afkomstig uit de Necropool van Rabs in Carthago, die een dame toont in een Grieks aandoend gewaad terwijl de voorstelling eerder bij de Etrusken te vinden is. Van Egyptische invloed zijn dan weer de slang op haar voorhoofd en haar kapsel, alsook de vleugels rond haar lichaam. Dit zou een priesteres van Isis kunnen voorstellen, maar zeker is dat niet. Een ander opvallend beeld is dat van een Godin met Leeuwinnenhoofd dat van terracotta is gemaakt.

Het dateert uit de 1^ste eeuw n.C., de Romeinse periode, maar het geheel doet nog sterk denken aan de Punische godheid Tanit, ofschoon het ook de Egyptische Sekhmet zou kunnen voorstellen. Het lijkt alsof het hoofd niet bij het lichaam past, het gewaad doet Grieks aan ofschoon de veermotieven dan weer verwijzen naar het Midden-Oosten. Dit beeld werd gevonden in Tinissut en is voor de gelegenheid afgestaan door het Bardo Museum in Tunis.

Maar er zijn natuurlijk veel meer bijzondere stukken, zoals de Punische grafsteles, het schitterende bronzen Punische kuras, de uitgewerkte zilveren Fenicische schalen uit de 7^de eeuw v.C., een aantal wierookbranders bovenop terracotta hoofden die heel Grieks aan doen en uit de 3^de-2^de eeuw v.C. dateren, of de unieke marmeren zonnewijzer (scaphe) uit Carthago uit de 1^ste-2^de eeuw n.C. en door het Louvre is uitgeleend.

Op de tweede verdieping, gewijd aan de Romeinse tijd, vinden we beelden en voorwerpen die er al heel Romeins uitzien. Opvallend hier zijn een aantal die voor de kust van Tunesië opgedoken zijn uit het zg. scheepswrak van Mahdia, met o.a. twee allerliefste bronzen beeldjes van Eros met de lamp en een dansende Sater uit ong. 100 v.C. Klapstuk is dan wel het gave bronzen scheepsram van een Fenicische trireem, een unicum!

Op een speciale pagina van het Rijksmuseum voor Oudheden is een aantal topstukken te zien (klik hier), en mijn eigen topstukken staan in dit album, Carthago in Leiden 2015.