Uitgelicht: de antieke stormram

Hoe een antiek stormram er uit ziet weten we voornamelijk van afbeeldingen zoals die van de Nike van Samothrake en de Nike van Cyrene die de golven en elementen trotseren staande op een scheepsram dat gemonteerd was op de boeg van het schip.

Tot voor kort waren er maar een viertal van zulke massieve rammen bekend, verspreid over musea in Israel, Duitsland en Sicilië. Maar de onderwaterarcheologie is duidelijk in opmars en zo heeft men in de wateren van de Egadi eilanden ten westen van Sicilië een aantal stormrammen opgedoken.

Hierbij dient vermeld te worden dat hier geschiedenis geschreven werd want dit is de plek waar op 10 maart 241 v.C. de Romeinen en de Carthagers elkaar te lijf gingen, de Romeinen met “slechts” 300 schepen tegen de 700 schepen tellende vloot van Carthago. Tegen alle verwachting in, wonnen de Romeinen deze slag en hiermee kwam dan ook een einde aan de Eerste Punische Oorlog.

Opvallend is dat hier bij Egadi elf van zulke stormrammen gevonden en geborgen zijn. Elk ram weegt maar liefst 125 kilo en zat oorspronkelijk vastgeklonken op de boeg van de triremen en quinqueremen, schepen met resp. drie en vijf rijen roeiers. Het hout van de schepen is met de jaren vergaan maar de rammen hebben het overleefd.

Het opwindende nieuws is dat er momenteel drie van zulke stormrammen te zien zijn op de tentoonstelling Sicilië en de Zee in het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Twee rammen zijn duidelijk Romeins, de ene zelfs versierd met een bronzen Nike, de godin van de overwinning en de andere met de afbeelding van een bronzen zg. Montefortino-helm met drie pluimen die gewoonlijk door huurlingen gedragen werd. Onder de afbeelding van Nike staan bovendien de namen van Marcus Publicius en Gaius Papirius vermeld, vermoedelijk twee vooraanstaande Romeinen en onder de helm op de andere ram is de naam Lucius Quinctius ingekerfd.

Bijzonder is ook dat in de eerste scheepsram de spijkers ook nog aanwezig zijn.

De grote verrassing is echter dat men ook één Carthageens ram gevonden heeft, het enige dat tot nu toe opgedoken is.

Dit toont geen extra versiering, maar wel een inscriptie gericht aan de god Baal waarvan ik alleen de Engelse vertaling genoteerd blijk te hebben: Let this ram be aimed at the ship: with the wrath of Baal who allows the target to be reached, let this go and strike the garnished shields in its center. Deze ram is duidelijk beschadigd (rechter benedenhoek) en dit zou er op wijzen dat in het vuur van het gevecht de ene ram tegen de andere gebotst is. Geweldig toch dat zoiets na 2.500 jaar af te lezen is!

[Klik hier om alle foto’s van Sicilië en de Zee te zien]

Een kijkje in het nieuwe Acropolis Museum

Eindelijk heb ik zelf een kijkje kunnen nemen in het nieuwe Acropolis Museum in Athene – echt de moeite waard.

Natuurlijk draait alles rond de friezen en reliëfs van het Parthenon die hier een veilig onderdak gevonden hebben, maar dat geldt ook voor reliëfs uit het tempeltje van Niké dat nu bijna helemaal gerestaureerd is, en voor de Kariatiden van het Ereichteion.

Veel stukken, zoals de friezen van het Parthenon die nu ongeveer op ooghoogte staan kun je nu uiteindelijk veel beter zien dan voorheen boven de tien meterhoge zuilen en in het fronton. De mankerende panelen, en dat zijn er toch heel wat, zijn vervangen door blekere copies. De originele friezen staan grotendeels in het British Museum in Londen en ook een paar in het Louvre in Parijs. Maar hier is dus het hele verhaal echt wel duidelijk af te lezen.

Het museum is modern van opzet, met heel veel glazen buitenwanden die een zee van licht binnenlaten. Van hier binnen (en buiten van op het terras waar je kunt verpozen voor een koffie of een verfrissing) heb je trouwens mooi zicht op de Acropolis zelf.

In de afdeling archaïsche kunst mag niet gefotografeerd worden. Dat is jammer, zeker omdat daar ook een aantal koré’s en kourossen staan samen met een kopie die helemaal ingekleurd is zoals het origineel er ooit uit heeft moeten zien. Wel heel erg bijzonder om zoiets te zien natuurlijk.

Hier staat ook het overbekende trireem reliëf tentoon dat al in de 5^de eeuw v.C. gemaakt werd. En natuurlijk het hoofd van de jeugdige Alexander dat op de Kerameikos (begraafplaats) van Athene gevonden werd, waarschijnlijk gemaakt door Leochares tussen 340 en 330 v.C. Er is ook een aparte kamer ingericht voor de vondsten uit het heiligdom geweid aan de Grote Goden in Samothrace met interessante toewijdinginscripties van Arsinoe III, dus zus van de beroemde Cleopatra, maar ook van Alexander IV (zoon van Alexander de Grote) en Philippus III Arrhideus (de achterlijke halfbroer van Alexander de Grote) die beiden na de dood van Alexander de Grote in naam tot koning gepromoveerd werden zonder ooit zelf te regeren.

Het entreekaartje is trouwens gecombineerd met dat van de Acropolis zelf.

[Klik hier om alle foto's van het Nieuwe Acropolis Museum te bekijken]