Uitgelicht: een beeld van Hygieia

De godin Hygieia, verschijnt meestal in de schaduw van haar illustere vader, Asklepios, god van de geneeskunde. Hygieia waakte over de gezondheid van de mensen en werd vanaf de 7^de of 6^de eeuw v.C. al vereerd. 

In het Nationaal Archeologisch Museum van Athene staat een serie schitterende beelden afkomstig van het fronton van de tempel van Asklepios in Epidaurus, waaronder dat van Hygieia. Ondanks de zware beschadigingen is het nog te zien dat ze zich voorover buigt om een slang bij haar linker been te voeden. De slang is uiteraard het bekende symbool van Asklepios en Hygieia zelf. Het beeld is gemaakt van Pentelisch marmer en dateert uit 380-370 v.C. 

We zouden er zo aan voorbij lopen maar het is de moeite om zich even om te draaien om haar uiterst sierlijke drapering aan de achterkant te bekijken. Schitterend gewoon! 

Maar ja, het wordt dan ook toegeschreven aan de beeldhouwer Timotheos, die volgens de overlevering samen met Skopas aan het Mausoleum van Halicarnassus gewerkt heeft.

Uitgelicht: De everzwijnhelm

Om meer precies te zijn, een helm die gemaakt is van everzwijn slagtanden. Tja, hoe creatief of hoe inventief kun je zijn? 

Het is een voorwerp dat duidelijk uitblinkt te midden van de bijzondere collectie Myceense kunst in het Nationaal Archeologisch Museum van Athene. 

Dit exemplaar dateert uit de 14^de eeuw v.C. Een paar vroegere helmen zijn op Kreta en Santorini gevonden en staan op overgebleven fresco’s afgebeeld. Op Cyprus en Sardinië zijn dan weer ivoren beeldjes gevonden van krijgers die een everzwijnhelm dragen. Op een papyrus uit Amarna in het Egypte van rond 1450 v.C, staan ook Myceense huursoldaten met een dergelijke helm afgebeeld. In het Hettitische Hattusa is dan weer een stukje aardewerk gevonden met daarop Myceense krijgers die getooid zijn met een helm in zigzaglijnen die als everzwijntanden gezien kunnen worden. De meest recente exemplaren worden teruggeleid tot rond 1150 v.C. 

Deze helmen zijn echte kunstwerken waarbij de slagtanden in rijen alternatief naar rechts of naar rechts georiënteerd werden. Daarna werden ze met zilverdraad aan elkaar gebonden en op een lederen onderlaag vastgemaakt. Het leder werd dan met vilt opgevuld om het hoofd verder te beschermen en het geheel comfortabel te maken voor de drager. 

Homerus beschrijft de everzwijnhelm in zijn Ilias wanneer Odysseus zich klaarmaakt voor een nachtelijke aanval op de Trojanen. 

De slagtanden van een everzwijn waren een waardevolle bezitting en duidden op een hoge sociale status van de eigenaar.

Het oude centrum van Athene

Het is intussen wel algemeen bekend dat het Nieuwe Acropolis Museum in Athene gebouwd is over de resten van de oude stad. Maar het bijzondere is dat deze resten niet begraven zijn maar zichtbaar blijven omdat het nieuwe museum op palen gebouwd is.

Sinds 2017 is ook dit gedeelte van de geschiedenis van Athene toegankelijk voor het publiek. Het geeft een goed idee van het dagelijkse leven van de Atheners in de oudheid.

Klik op deze link om het hele gebeuren stap voor stap te volgen.

Het Acropolis Museum heeft deze video samengesteld waarin duidelijk te volgen is hoe de opgravingen verliepen, door weer en wind, jaar in en uit, om te komen tot het resultaat dat we vandaag de dag kunnen bewonderen.

Veel kijkplezier!

Uitgelicht: Lijkbaar

Een heel vreemd voorwerp, deze terracotta lijkbaar uit de 7de eeuw v.C. en toch nog zo actueel! Hij werd in 1936-37 ontdekt tijdens opgravingen van een tumulus graf in Anagyrous, niet ver van Athene. Thans staat hij bijna onopvallend in het Nationaal Archeologisch Museum van Athene.

Deze lijkwagen met de stoffelijke resten is afgedekt met een doek dat rijkelijk geborduurd is met paardenmotieven. Opvallend zijn de - waarschijnlijk verzwaarde - kwasten op de hoeken die er voor moeten zorgen dat het dek niet opwaait.

Rondom staan vier vrouwen afgebeeld en bovenop het versierde afdekkleed zit een kind met gestrekte armen, een uitdrukking van jammer. De paarden die deze lijkbaar trokken zijn niet teruggevonden, alleen een man te paard die blijkbaar deel uitmaakte van de begrafenisstoet.

Wat een uitzonderlijk stuk geschiedenis!

Een virtueel museumbezoek in Corona tijden

Nu dat we niet zelf meer naar een museum kunnen gaan – voorlopig dan toch – is het toch wel interessant om eens te grasduinen in de collecties die zo kenmerkend zijn voor elk museum.

Om te beginnen is er het British Museum in Londen dat op zijn blog een zeer verrijkend artikel publiceert: “How to explore the British Museum from home” over hoe we van huis uit op verkenning kunnen gaan.

Ook het Louvre in Parijs pakt uit met een aantal “Online Tours” met daarin speciale aandacht voor de Egyptische afdeling, de fundering en grachten van het Louvre in 1190 en het schitterende plafond van de Galerie d’Apollon.

Het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden pakt uit met “Virtueel naar Rijksmuseum voor Oudheden” met daarin een volledige rondleiding van de tentoonstelling “Cyprus, eiland in beweging” die door de plotse sluiting van het museum vroegtijdig afgebroken werd.

Uiteraard blijft Griekenland niet achter met bv. een virtuele tour van het Acropolis Museum in Athene. Ook is een gecombineerd virtueel bezoek aan vijf verschillende musea in Athene mogelijk via “Go on virtual visits to 5 Athens Museums”, met het Acropolis Museum, het Benaki Museum, het Cyclade Museum, de Basil and Elise Goulandris Foundation, en het Nationaal Archeologisch Museum. Liefhebbers moeten zich wel inschrijven.

Ter afwisseling, omdat we ook niet kunnen en mogen reizen, is het wel leuk om even een kijkje te nemen op de Acropolis in Athene met “Acropolis, Virtual Tour”.

Wie zich helemaal wil onderdompelen in de musea collecties kan bv. ook terecht op de site “These 12 famous museums offer virtual tours you can take on your couch”. Deze biedt een rijke keuze met o.a. het British Museum in Londen, het Guggenheim in New-York, de National Gallery of Art in Washington DC, het Pergamon Museum in Berlijn, het Rijksmuseum in Amsterdam, het Getty Museum in Los Angeles en de Uffizi in Florence.

We hoeven ons dus echt niet uitgesloten te voelen. Geniet er van en blijf gezond!

Succes van het Nationaal Archeologisch Museum in Athene

Afgelopen jaar, in 2017, heeft het Nationaal Archeologisch Museum in Athene (NAM) een nieuw record aantal bezoekers gehaald, namelijk meer dan een half miljoen kijkers!

Het succes is te danken aan verschillende initiatieven die het museum de afgelopen jaren heeft doorgevoerd. Onder dit hoofdstuk vallen de tijdelijke tentoonstellingen zoals bv. die over het “Scheepswrak van Anticythera” of over “Odysseus”, maar ook het unieke programma “Verborgen Museum” waardoor de bezoekers een kijkje achter de schermen kunnen nemen. 

In 2017 heeft het NAM bovendien deelgenomen aan meer dan honderd research projecten en heeft 403 voorwerpen in bruikleen gegeven aan landen in Europa, Azië en de Verenigde Staten.

Voor 2018 hoopt het museum haar succes te vergroten met nieuwe initiatieven, waaronder een belangrijke tentoonstelling over het concept van schoonheid.

Pericles en de glorie van Athene

Op woensdag 25 oktober a.s. organiseert The Getty Villa een lezing “Making Athens Great (Again?): Modern Lessons from the Age of Pericles”.

Pericles heeft Athene duidelijk op de kaart gezet. Hij wist de bevolking over te halen om het machtige Sparta de oorlog te verklaren in 431 v.C. en die tot een succesvol einde te brengen. Hij bezat grote overredingskracht en een brede visie en hij was die de Atheners overtuigde om de Tempel van Athena op de Acropolis te herbouwen nadat die door Xerxes verwoest was.

De lezing wordt gehouden door historicus Loren Samons van de Boston University. Hij stelt de vraag hoe het mogelijk was voor iemand als Pericles om de Atheners in zulke grote mate te beïnvloeden en of dit te danken is aan zijn wijsheid of was het puur geluk?  In het kort, hoe heeft hij zijn doel kunnen bereiken?

[Bust of Pericles bearing the inscription "Pericles, son of Xanthippus, Athenian". Marble, Roman copy after a Greek original from c. 430 BC, Museo Pio-Clementino, Vatican Museums]

Uitgelicht: het haarnetje

Dat men in de oudheid linten en haarspelden kende is wel bekend, maar dat de dames ook haarnetjes gebruikten is niet zo vanzelfsprekend.

Toch is het zo, en er bestaan bijzonder fraaie voorbeelden van al waren die uiteraard voorbehouden aan vrouwen uit hogere klassen – tenminste als men afgaat op de prachtige gouden uitvoeringen die in verschillende musea te vinden zijn.

Ik heb dus een keuze gemaakt uit een paar opvallende voorbeelden:

Gouden haarnetje uit de 3de eeuw v.C. (Archeologisch Museum van Athene).

Haarnetje met Aphrodite en Eros, goud, granaat en email, 3de eeuw v.C., uit de Collectie van Stathatos. (Archeologisch Museum van Athene).

Haarnetje met Artemis en veer, goud en granaten, 3de eeuw v.C. (Archeologisch Museum van Athene)

Gouden haarnetje met Athena. De ogen zijn ingelegd met blauw email. Maakte deel uit van de Thessalisch schat, 2de eeuw v.C. (Benaki Museum in Athene).

Wie zou zoiets zelfs vandaag de dag niet willen dragen?

Ontdek het Benaki Museum in Athene

Iedereen loopt storm naar het Archeologisch Museum en het Acropolis Museum in Athene, maar weinig mensen kennen het Benaki Museum dat nochtans vlakbij het Syntagma Plein ligt, dus heel centraal in de stad.

Antonis Benakis was de zoon van een rijke Griekse koopman die zijn fortuin in Egypte verwierf. Toen hij in 1926 naar Athene verhuisde, besloot hij om zijn kunstverzameling aan de Griekse Staat te schenken.

De collectie is ondergebracht in een schitterend herenhuis dat de vader van Antonis in 1910 gekocht had. Nou, daar staat wel voor zeven stuivers! Zonde dat er zo weinige reclame voor gemaakt wordt, maar wel een zegen om al deze pronkstukken te bewonderen zonder dat er hordes mensen voor je voeten lopen!

De collectie wordt keurig in chronologische volgorde gepresenteerd en toont kunst en ambachten van voorhistorische tijden tot en met de huidige geschiedenis. 

Zelf vergaap ik me natuurlijk vooral aan de pronkstukken uit de klassieke periode, de gouden eeuw van Athene, en die uit de Hellenistische en Romeinse periode, ttz ruwweg van 500 v.C. tot de 3^de eeuw n.C. Er staat een ruime keuze aan schitterende vazen, gebruiksvoorwerpen, beelden en beeldjes, reliëfs, steles en juwelen.

Maar voor de liefhebbers is er ook genoeg te zien uit Griekenlands archaïsche periode, inclusief kostbare gouden en zilveren voorwerpen uit Mycene. Uiteraard is ook de Byzantijnse kunst goed vertegenwoordigd, die van de 4^de eeuw tot in de 15^de eeuw gangbaar was! Ook zijn er een aantal kamers gewijd aan de Griekse cultuur met traditionele klederdracht en een aantal heuse reconstructies van 18^de-eeuwse kamers in typisch Macedonische stijl. De collectie eindigt op de bovenste verdieping met de onafhankelijkheid van Griekenland.

De uiteindelijke beloning is een dakterras met een verfijnd restaurant waar je bovendien nog kunt genieten van het uitzicht over Athene, inclusief de Acropolis.

[Klik hier om mijn fotoalbum te bekijken]

Uitgelicht: Akroterion

Een akroterion is een versiersel dat de Grieken gebruikten om bij voorbeeld de top en de hoeken van een tempelfronton te verrijken. Juist omdat ze op zulke kwetsbare plekken stonden is het altijd weer opwindend om er eentje tegen te komen.

Akroteria bestaan in verschillende vormen voor maar stellen meestal gestileerde palmetten voor of ingewikkelde bladvormen waar een variatie van motieven aan toegevoegd kunnen worden.

Een heel kleurrijk voorbeeld zijn de akroteria die de Tombe van de Palmetten versieren die vlakbij Mieza in Noord-Griekenland is gevonden en waar nog heel duidelijk sporen van hun oorspronkelijk kleuren op te zien zijn.

By Carole Raddato from FRANKFURT, Germany - The Tomb of the Palmettes (photography of the pediment), first half of the 3rd century BC, Ancient Mieza Uploaded by Marcus Cyron, CC BY-SA 2.0.

En ander zeer verfijnd voorbeeld is dit enorme akroterion dat – weliswaar gerestaureerd – in the Acropolis Museum van Athene staat te pronken en ooit op het Parthenon stond.

Toch altijd wel de moeite om op de details te letten toch?

Scythische schatten in het Acropolis Museum, Athene

Griekenland en Rusland zijn een culturele samenwerking gestart en als tastbaar bewijs zijn er in het Acropolis Museum drie speciale voorwerpen uit de Hermitage in St Petersburg naar Athene overgebracht. In de loop van het jaar zullen er nog meer voorwerpen volgen. In ruil leent Griekenland een marmeren Kore uit de 7^de eeuw v.C. uit, afkomstig uit de collectie van het Acropolis Museum.

Het is de bedoeling dat hiermee oude banden, politieke, religieuze, historische zowel als culturele weer worden aangehaald. Hoe dan ook, objecten uit het koninklijk Scythisch graf van Kul-Oba in de Krim zullen in Athene te zien zijn. Het betreft twee vazen en een juweel uit de 4^de eeuw v.C. ooit gemaakt door Griekse kolonisten die nauwe banden met de nomade-Scythen onderhielden. Volgens de Hermitage behoren deze voorwerpen tot de trots van het museum

De betreffende stukken zullen te zien zijn op het gelijkvloers van het Acropolis Museum tot en met 2 oktober 2016.

[Foto uit The Greek Reporter]

Een kijkje in het nieuwe Acropolis Museum

Eindelijk heb ik zelf een kijkje kunnen nemen in het nieuwe Acropolis Museum in Athene – echt de moeite waard.

Natuurlijk draait alles rond de friezen en reliëfs van het Parthenon die hier een veilig onderdak gevonden hebben, maar dat geldt ook voor reliëfs uit het tempeltje van Niké dat nu bijna helemaal gerestaureerd is, en voor de Kariatiden van het Ereichteion.

Veel stukken, zoals de friezen van het Parthenon die nu ongeveer op ooghoogte staan kun je nu uiteindelijk veel beter zien dan voorheen boven de tien meterhoge zuilen en in het fronton. De mankerende panelen, en dat zijn er toch heel wat, zijn vervangen door blekere copies. De originele friezen staan grotendeels in het British Museum in Londen en ook een paar in het Louvre in Parijs. Maar hier is dus het hele verhaal echt wel duidelijk af te lezen.

Het museum is modern van opzet, met heel veel glazen buitenwanden die een zee van licht binnenlaten. Van hier binnen (en buiten van op het terras waar je kunt verpozen voor een koffie of een verfrissing) heb je trouwens mooi zicht op de Acropolis zelf.

In de afdeling archaïsche kunst mag niet gefotografeerd worden. Dat is jammer, zeker omdat daar ook een aantal koré’s en kourossen staan samen met een kopie die helemaal ingekleurd is zoals het origineel er ooit uit heeft moeten zien. Wel heel erg bijzonder om zoiets te zien natuurlijk.

Hier staat ook het overbekende trireem reliëf tentoon dat al in de 5^de eeuw v.C. gemaakt werd. En natuurlijk het hoofd van de jeugdige Alexander dat op de Kerameikos (begraafplaats) van Athene gevonden werd, waarschijnlijk gemaakt door Leochares tussen 340 en 330 v.C. Er is ook een aparte kamer ingericht voor de vondsten uit het heiligdom geweid aan de Grote Goden in Samothrace met interessante toewijdinginscripties van Arsinoe III, dus zus van de beroemde Cleopatra, maar ook van Alexander IV (zoon van Alexander de Grote) en Philippus III Arrhideus (de achterlijke halfbroer van Alexander de Grote) die beiden na de dood van Alexander de Grote in naam tot koning gepromoveerd werden zonder ooit zelf te regeren.

Het entreekaartje is trouwens gecombineerd met dat van de Acropolis zelf.

[Klik hier om alle foto's van het Nieuwe Acropolis Museum te bekijken]

Het Numismatisch Museum in Athene

Dit museum wordt jammer genoeg meestal overgeslagen bij een bezoek aan Athene. Uiteraard zijn de Acropolis en het Nationaal Museum de hoogtepunten, maar dit intieme museum dat ondergebracht is in de voormalige residentie van Heinrich Schliemann (ja, de man die Troje op de kaart zette) is een juweeltje op zich!

Hier ligt de meest complete verzameling Griekse munten te pronken en niet alleen met munten afkomstig uit Schliemann’s privé collectie maar ook van verschillende andere privé verzamelingen en een eigen uitgebreide verzameling. De privé collecties werden als een geheel behouden en zijn ook zo uitgestald, maar in andere kamers zijn de munten bij voorbeeld chronologisch uitgestald, of samengebracht per stad (iedere stad had zo zijn eigen symbool), dan weer met de afbeeldingen van heersers uit de hellenistische wereld of met afbeeldingen van bijzondere gebouwen zoals de vuurtoren van Alexandrië of de tempels van Epidaurus of Selge.

Mijn belangstelling gaat natuurlijk uit naar de uitgebreide sortering munten van Philippus II en Alexander de Grote (in koper, zilver en goud), maar ook die van zijn opvolgers in Egypte, Bactrië en Thracië krijgen al mijn aandacht.

Mijn hoogtepunten zijn te bekijken in deze album, Numismatic Museum (klikken).

Uitgelicht: de bijenkorf

Het best bewaarde geheim op het vliegveld van Athene is het kleine museum net boven de vertrekhal. Hier zijn voorwerpen bijeen gebracht die bij de aanleg van het nieuwe vliegveld te voorschijn zijn gekomen. We zien hier vazen, kommen, schalen, kralen, gewichten van weefgetouwen, decoratieve dakpannen maar ook ruwe inscripties over landeigendom, t.t.z. voorwerpen die door de gewone burgers, de landelijke bevolking rond Athene sinds de oudheid gebruikt werden.

Hier ligt dan ook het meest opvallende stuk, een aarden bijenkorf inclusief het bijbehorende deksel. Dergelijke bijenkorven werden naar het schijnt al tijdens de Bronstijd in Griekenland gemaakt en het model is blijkbaar de eeuwen door amper veranderd. Deze hier dateert uit de 4^de eeuw v.C. maar zulke stukken werden tot ver in onze 20ste eeuw ook nog gemaakt en gebruikt.

Toch wel bijzonder zo een bijenkorf die 4.000 jaar bestaat.

[Klik hier voor alle foto's van het airport museum]

Bronzen beelden uit de hellenistische wereld in Firenze

Wie in Florence geweest is, heeft misschien het Palazzo Strozzi niet eens zien staan, maar momenteel is het een must om er speciaal naar binnen te gaan.

Van 14 maart tot en met 21 juni 2015 loopt hier namelijk een unieke tentoonstelling “Power and Pathos. Bronze Sculpture of the Hellenistic World” waar een groot aantal bronzen meesterwerken uit de Hellenistische tijd bij elkaar zijn gebracht. Grote musea hebben hiervoor hun beste stukken in bruikleen gegeven: het British Museum in Londen, het Metropolitan Museum of Art in New-York, het Nationaal Archeologisch Museum in Athene, het Louvre in Paris, het Kunsthistorisches Museum in Wenen, het Museum van het Vaticaan en verschillende andere Italiaanse musea.

Het is dus een eenmalige gelegenheid om zoveel goden, atleten, helden en andere figuren bij elkaar te zien, zeker als je bedenkt dat het grootste deel van de bronzen beelden de eeuwen niet overleefd hebben omdat het brons voor andere doeleinden hergebruikt werd.

Het is wel aan te raden om tickets online te kopen om zeker te zijn dat je niet voor een gesloten deur komt te staan.

Het goede nieuws is dat deze tentoonstelling ook naar het Getty Museum in Malibu, California gaat. Klik hier voor meer info.

Binnenkort in het Acropolis Museum

Wie het nieuwe Acropolis Museum in Athene al bezocht heeft, is het zeker opgevallen dat men door de glazen vloer een kijkje kon nemen naar de resten van het dagelijkse leven in deze oude wijk.

[Foto uit Ekathimerini]

Binnenkort zullen we echter de voorwerpen die opgegraven zijn tijdens de bouw van dit museum van dichtbij kunnen bekijken. De eerste kolonisten arriveerden hier in de 12^de eeuw voor Christus en de voorwerpen uit minder glorierijke tijden als die van de Myceners en de Romeinen zullen hier nu getoond worden. Het zijn eenvoudige alledaagse voorwerpen die in drie groepen verdeeld worden.

De eerste groep “Before the city” omvat 81 stukken daterend uit 3000 tot 750 v.C., inclusief aardewerk uit de Neolithische periode en de inhoud van 5 graven die een beeld geven van de rituelen uit de midden-helladische periode, de Myceense periode en de geometrische periode.

In de tweede groep “On the City’s Periphery”, vinden we voorwerpen uit de tijd toen dit gebied nog buiten de stadswallen van het archaïsch Athene lag, en loopt van 750 tot 480 v.C.

Veruit het grootste aandeel van een duizendtal voorwerpen ligt verzameld onder de naam “Life in the City” omdat het hier gaat over het dagelijkse leven in deze buurt zoals zich dat tussen de 5^de eeuw v.C. en 1200 n.C. afspeelde. Hier gaat de aandacht voornamelijk uit haar de handel, de rol van mannen en vrouwen, religieuze praktijken, een gezonde levensstijl en de grote rampen die de stad getroffen hebben. Het zijn voornamelijk huishoudelijke gebruiksvoorwerpen, munten, bustes van bekende burgers en afbeeldingen van de goden.

Uitgelicht: de Kariatiden

De Kariatiden zijn maar een klein onderdeel van de hele Acropolis in Athene. Zij staan vrij afzijdig van het Erechteion met haar slanke Ionische zuiltjes en nog bestaande caissons van het plafond. De Kariatiden ondersteunen het dak van wat niet meer dan een balkon lijkt te zijn, een vreemd toevoegsel. Ware het niet voor deze opvallende vrouwenfiguren zou men hier zonder meer aan voorbij lopen.

In het kader van het restauratieproject op de Acropolis zijn de originele Kariatiden verwijderd en vervangen door kopieën. De originelen kregen een ereplaats in het in 2009 geopende nieuwe Acropolis Museum. De archeologen hebben aan de hand van hun kleden en haar kunnen concluderen dat het hier om tieners gaat, afkomstig uit vooraanstaande Atheense families die tijdens de festivals een leidinggevende plaats bekleedden in de heilige processies. Ze zijn het toonbeeld van huwbare dochters, gezond en knap.

 

Het schoonmaken van deze meer dan levensgrote beelden gebeurt met laserstralen volgens het systeem dat ook voor het Parthenon zelf toegepast werd. Het werk is zeer precies en uiterst vermoeiend en de lasertechnici kunnen hier maar een paar uur achtereen aan werken, dus werkt men in ploegen. Als je bedenkt dat men slechts millimeter per millimeter kan behandelen is het niet vreemd dat het gemiddeld zes tot acht maanden duurt om één enkel beeld te behandelen. Maar er zijn tegenvallers daar waar de vervuilde laag bijzonder dik is en men drie of vier maal over dezelfde plek heen moet gaan. Tegelijkertijd verwijderen de conservators ook het cement van vroegere reparaties en worden de roestende verbindingspennen vervangen door nieuwe exemplaren van titanium. Tenslotte wordt de marmeroppervlakte bespoten met een beschermingslaag van calciumhydroxide.

Het resultaat is natuurlijk spectaculair want nu komt elk detail en het hele spel van licht en schaduw helemaal tot zijn recht. De gevlochten haartooi die door weer en wind beschermd aan de binnenkant van het Erechteion stond is bijzonder fraai bewaard gebleven. En dan moet men natuurlijk bedenken dat de kleding van deze elegante dames ooit helemaal beschilderd was, maar eeuwen van regen hebben elk spoor van pigment voorgoed uitgewist. Men hoopt echter om dankzij moderne beeldtechnieken hiervan nog evengoed wat sporen van te voorschijn te kunnen halen. Dit zou uiteraard een heel nieuwe aanblik geven en de bezoeker zou een heel ander beeld van deze Kariatiden krijgen.

Spannend toch allemaal. Misschien zullen na afloop de kopies op de Acropolis zelf ook nog vervangen worden met meer gedetailleerde beelden?

NAUTILUS tentoonstelling met Alexander als klapstuk!

Tot 25 april 2014 loopt deze bijzondere NAUTILUS tentoonstelling nog in de BOZAR in Brussel. De titel verwijst naar de nauwe banden die Griekenland onderhield en nog onderhoudt met de Middellandse Zee – een zeer begrijpelijke relatie en dus voldoende reden om een kijkje te gaan nemen. Er zijn “maar” een honderdtal voorwerpen te zien maar die zijn wel voor de gelegenheid bij elkaar gebracht en sommige voorwerpen hebben ook voor het eerst hun thuismuseum verlaten.

Het is niet verwonderlijk dat er om te beginnen beeldjes en potscherven uit de Cycladen te zien zijn die uit rond 3.000 v.C. dateren. Hierna volgen vazen, schalen, tekeningen, reliëfs en kleine bronzen stukken uit de Minoische en Myceense periode. Eén van de pronkstukken is zeker de levensgrote muurschildering van een visser uit 1600-1500 v.C. die voor de gelegenheid uit het Archeologisch Museum van Thera overgekomen is. In de Myceense periode passen de twee schitterende gouden drinkbekers met krulfiguren die in een graf gevonden zijn en in het Archeologisch Museum van Pylos thuishoren. Van de ene knusse ruimte naar de volgende komt de bezoeker langs Griekse voorwerpen uit de archaïsche, klassieke en Hellenistische periode – meer in mijn straatje natuurlijk. Ik bewonder een paar theatermaskers, een aantal reliëfs uit kleine maar niet minder interessante musea, en zelfs een sierlijk bronzen beeldje van een jonge die op de rug van een dolfijn meerijdt en uit het Acropolis Museum van Athene komt.

Maar dan ineens sta ik als aan de grond genageld, want ik kijk Alexander de Grote pal in zijn gezicht! Nee maar, wat doet hij hier? Op deze vraag krijg ik geen antwoord, maar ik herken natuurlijk meteen het hoofd van de jonge Alexander uit het Museum van Pella dat dus bij mijn laatste bezoek niet aanwezig was. Nou, mijn dag kan niet meer stuk natuurlijk, en mijn museumbezoek dus ook niet. Hier liggen ook een aantal munten waaronder een zilveren tetradrachme van Alexander, een gouden stater ook met de beeltenis van Alexander en daarnaast een gouden stater met het profiel van Ptolemeus I Soter.

In de laatste expositieruimte zijn drie schitterende bronzen beelden te zien, waarschijnlijk uit zee opgevist. Daterend uit de tweede eeuw van onze jaartelling zien we achtereenvolgend het beeld van een onbekende man, a prachtig hoofd van een man met ingelegde ogen die een Macedonische kausia draagt, en de voorste helft van een levensgrote dolfijn.

Tussen de antieke stukken door staan ook moderne oeuvres, in mijn ogen nietszeggende voorwerpen die bovendien niets toevoegen aan de tentoonstelling. Alleen de foto’s van de zeezichten geven een vleugje van Griekenland weer, toen en nu – de Middellandse Zee blijft tenslotte wat hij was.

Ptolemaïs, Libië

Het museum ligt ook hier weer aan de ingang van het terrein. Nou ja, museum is hier net als elders een groot woord voor wat in feite een grote opslagruimte is, zij het wel dat de voorwerpen min of meer tentoongesteld worden, al dan niet voorzien van een bordje met uitleg. Maar goed, het is beter dan niets en de vondsten worden op deze manier goed bewaard terwijl ze tegelijkertijd toegankelijk zijn voor het geïnteresseerde publiek zoals wij. Ik vergaap me hier aan de fijne mozaïekpaneeltjes die blijkbaar vanuit Alexandrië ingevoerd werden om hier ergens een keurplaatsje te krijgen in het midden van een grove mozaïek dat door plaatselijke ambachtslieden gelegd werd. Hier schittert zeker het Medusamozaïek dat uit de Palazzo delle Colonne komt, samen met twee fragmenten met hanen en vissen, alsmede een groot mozaïektapijt waar de vier jaargetijden op staan afgebeeld met onderaan twee panters. Wat een pracht!

Naast een onthoofde Bacchus en een elegante Venus met het hoofd van Demeter (een rare combinatie!) beide uit de 2^de eeuw n.C.  en afkomstig uit bovengenoemde Villa, staan hier een aantal beschilderde zuilen en kunstig uitgewerkte Korinthische kapitelen waarin de gezichten van Zeus en Mars verwerkt zijn – ook weer iets nieuws! Verder hangen er een paar luchtfoto’s o.a. van de bewuste villa en ik ben nu toch echt wel benieuwd wat ik daar ter plaatse nog te zien zal krijgen. Tussen allerlei architectonische details staat ook een stuk sarcofaag met diep uitgewerkt reliëf en volgens onze gids zou hier Achilles op horen te staan, met achter hem zijn moeder Thetis. Opvallend, op zijn minst, maar ik vraag me eigenlijk af wat hij hier komt doen …

En dan wacht mij hier een verrassing, een wat gehavend paneel dat gevonden werd op de Via Porticata. Hierop staan namelijk een aantal goederen vermeld met hun respectievelijke prijs zoals vastgesteld in een bevelschrift van Diocletianus uit 301 n.C. Dat zoiets überhaupt bestaan heeft! Uit dezelfde Via Porticata komt het bijzonder sierlijk reliëf met zes dansende Maenaden. In de oudheid was dit een heel bekend onderwerp, ooit een sokkel waarop het beeld van de toneelschrijver Euripides stond. Het origineel stamt uit Athene en werd in 405 v.C. gemaakt, maar dit is de best bewaarde (Romeinse) kopie. De in extase verkerende Maenaden, volgelingen van Dionysos, zijn bijzonder sierlijk in hun wapperend gewaad, wuivend met thyros staf en zwaaiend met hun tamboerijnen. Jammer dat het in latere jaren als rand voor de waterput gebruikt is, maar ondanks dat is het geheel toch heel goed bewaard gebleven.

[Klik hier om alle foto's uit het Museum van Ptolemaïs te bekijken]