Napels, het Archeologisch Museum

Van zodra de eerste vondsten rond steden als Pompei en Herculaneum aan het licht kwamen, ontstond er een meten een grote verzamelwoede. Vooral de mensen met geld waaronder de rijke adel van het Koninkrijk Napels deden er alles aan om elkaar de loef af te steken.

De uitbarsting van de Vesuvius in het jaar 79 heeft een enorme hoeveelheid kunstwerken en gebouwen in de tijd bevroren. Dat gold niet alleen voor Pompei en Herculaneum, maar ook voor een heel aantal kleinere nederzettingen waar de gegoede burgers van Rome hun optrekje gebouwd hadden om daar tijdens de hete zomermaanden wat verkoeling te vinden. Zo ontstonden er aan de voet van de Vesuvius lieflijke oorden zoals Boscoreale, Oplontis, Stabiae, Baiae, Cumae, en Pozzuoli, om er een paar te noemen.

Een van de grootste verzamelaars – misschien wel DE grootste - waren de leden van de Farnese familie. De collectie begon in de 16^de eeuw onder Paus Paulus III geboren als Alessandro Farnese die vooral in Rome opgravingen liet uitvoeren. Andere familieleden zoals de hertogen van Parma, Piacenza, Castro, en de graven van Ronciglione, haalden hun kunstwerken in de pas ontdekte steden aan de voet van de Vesuvius. In de tweede helft van de 18^de eeuw belandde hun enorme collectie in Napels.

Gezien de veelzijdige en welbewaarde stukken uit de regio, is het Archeologisch Museum van Napels een unicum en biedt een uiterst rijke verzameling van marmeren en bronzen beelden, kleurrijke mozaïeken, natuurgetrouwe fresco’s, juwelen en munten, evenals veel voorwerpen voor dagelijks gebruik zoals schalen, bekers, potten, vazen, lampen, allerhande meubilair, en zelfs hele bibliotheken.

Jammer genoeg zijn er veel stukken uit hun context gehaald. Fresco’s en mozaïeken werden “uitgezaagd” en voorzien van een houten lijst om zo in een of andere luxe villa of paleis een ereplaats te krijgen. Later werden ze dan weer verspreid om wereldwijd een plekje te veroveren in bekende en minder bekende musea. Kleine voorwerpen zijn nooit deskundige geïnventariseerd en we weten dus weinig of niets over hun herkomst.

Al met al bezit het Archeologisch Museum van Napels een kostbare en zeldzame verzameling om duim en wijsvinger bij af te likken.

Herculaneum krijgt toch zijn eigen museum

Het heeft dan wel 44 jaar geduurd, maar nu is het zg. Antiquarium in Herculaneum eindelijk (sinds december 2018) opengesteld voor het publiek.

Het Antiquarium werd gebouwd in 1974 maar nooit geopend

© Daniela Leone; courtesy of Parco archeologico di Ercolano

Om te beginnen loopt er een tijdelijke tentoonstelling, SplendOri die tot 30 september 2019 toegankelijk blijft. Hierin worden voorwerpen getoond die in de loop van de 20ste eeuw opgegraven zijn. Het gaat hier om juwelen, munten, kandelaars, bronzen en glazen voorwerpen die al lang opgeslagen waren, alsmede stukken uit het Nationaal Archeologisch Museum van Napels en zilverschatten uit de Moregine Villa in Pompei.

Ofschoon het Antiquarium al in 1974 klaar was, heeft men nu dan toch besloten om het te openen om het 280ste jaar dat de eerste opgravingen in Herculaneum begonnen, ttz in 1738.

Binnenkort zal er in Villa Campolieto, het moderne gedeelte van Ercolano, een tentoonstelling georganiseerd worden over ebbenhout en houten meubels. In de herfst zal er in het vroegere paleis van naburig Portici een selectie van 2.000 jaar oud voedsel getoond worden – verkoold en zodoende goed bewaard na de vulkaanuitbarsting.

Nou ja, allemaal een beetje rommelig maar er valt wat te zien. De Italianen kennende, zal dit nog wel even duren.

Over de Villa dei Papiri in Herculaneum

The Getty Villa in Malibu is een trouwe kopie van de Villa dei Papiri (de papyrus villa) in Herculaneum.

[Picture from Getty Villa]

De villa werd bedolven onder de as van de Vesuvius tijdens de uitbarsting van 79 n.C. en werd pas in tweede helft van de 18^de eeuw ontdekt. De eerste opgravingen werden uitgevoerd in the 20^ste eeuw en zijn ook in het begin van onze 21^ste eeuw voortgezet.

We zijn intussen wel vertrouwd met de schitterende marmeren- en mozaïekvloeren die daar blootgelegd zijn, alsmede de vele muurfresco’s. Grote hoeveelheden bronzen en marmeren beelden hebben hun weg gevonden naar vele musea en privé-collecties, maar de meest opvallende vondst was de bibliotheek waar over de duizend papyrusrollen ontdekt werden. Deze verkoolde manuscripten zijn een ware uitdaging voor moderne onderzoekers die zich al jaren buigen over de beste manier om die rollen zo uit te rollen dat ze weer leerbaar zijn.

De Getty Villa organiseert van 26 juni t/m 28 oktober 2019 een bijzondere tentoonstelling waarin dit onderwerp toegelicht wordt onder de titel “Buried by Vesuvius: Treasures from the Villa dei Papiri”.

Zoals altijd is de toegang gratis, maar men moet wel vooraf zijn Villa entree kaartje bestellen.

Amo Amorini

Dit was een van mijn eerste zinnetjes Italiaans toen ik jaren geleden Pompei en Herculaneum bezocht, met aansluitend uiteraard het Nationaal Archeologisch Museum van Napels.

De “Amorini” of cupidootjes staan nu in de schijnwerpers in dit museum na een grondige restauratie en schoonmaakbeurt.

[Foto van het Nationaal Archeologisch Museum in Napels]

Onder de titel “Amori divini” (goddelijke liefde) worden zo een tachtigtal kunstwerken tentoongesteld, variërend van schilderijen, beeldhouwwerken, juwelen en andere ornamenten uit de oudheid en Magna Graecia (Groot Griekenland) tot schilderijen en beelden uit de 16^de en 17^de eeuw.

Als extra kers op de taart mag de bezoeker nu zelfs over de originele mozaïekvloeren uit de Villa dei Papiri in Herculaneum (die Paul Getty in Malibu, Californië getrouw heeft nagebouwd) lopen die in de bestaande marmeren vloeren met geometrische motieven ingelegd zijn! Schone mozaïeken die stralen met hun originele kleuren, als dat nu geen traktatie is!

Deze bijzondere tentoonstelling loopt van 7 juni tot en met 16 oktober 2017.

Leven en dood in Pompei en Herculaneum

Onder the titel “Life and death in Pompeii and Herculaneum” is zojuist een nieuwe tentoonstelling geopend in het British Museum in Londen, die nog loopt tot 29 september 2013.

Vreemd genoeg is het voor het eerst dat er een dergelijke tentoonstelling plaats vindt in het British Museum, en het is zelfs de eerste in veertig jaar in Londen. We kunnen dus massa’s mensen verwachten.

Gelukkig hebben wij hier dichter bij de deur al iets van die aard gezien in 2007 toen er in Nijmegen een tentoonstelling liep onder de naam “De laatste dagen van Herculaneum”.

De Engelsen hebben nu in nauwe samenwerking met de musea van Napels en Pompei meer dan 250 fascinerende voorwerpen samen gebracht, waarvan sommige nog nooit buiten Italië te zien waren. De bedoeling is om een idee te krijgen van het Romeinse huis en van de mensen die in Herculaneum en Pompei leefden toen de Vesuvius in het jaar 79 tot uitbarsting kwam. Beide steden werden toen bedolven onder een dikke laag as en puin, maar elk op een verschillende manier aangezien in Pompei een verwoestende brand gewoed heeft en Herculaneum onder een dikke laag puimsteen bedolven werd.

Ondanks de angstaanjagende berichten over de huidige verwaarlozing van Pompei, blijkt men in Herculaneum toch nog te werken. Recente vondsten worden dus nu voor het eerst aan het publiek getoond, zoals o.a. fijn uitgewerkte marmerreliëfs en ivoren panelen, maar ook boeiende voorwerpen die in de grote afvoerbuizen van de stad gevonden zijn.

De bezoeker zal een goede indruk krijgen van het dagelijkse leven van de mensen uit die tijd. In tegenstelling tot menig andere tentoonstelling komt nu de gewone man aan bod, de zakenman, de invloedrijke vrouwen, de bevrijde slaven en de kinderen. Voorwerpen uit het dagelijkse leven, waaronder zes stuks houten meubilair uit Herculaneum zijn hier te zien met nog andere objecten die allemaal zwaar verkoold zijn door de hoge temperatuur van de as die de stad bedekte. Vandaar dus de reden om beide steden samen te laten zien omdat dergelijke voorwerpen bij voorbeeld de ramp van Pompei niet overleefd hebben.

Ook zullen er afgietsels van slachtoffers te zien zijn uit Pompei en omgeving, zoals twee volwassenen en hun twee kinderen die onder de trappen van hun villa beschutting gezocht hebben – tevergeefs. Het afgietsel van een hond op het moment dat hij verstikte is ook zeer aangrijpend.

Genoeg facetten voor iedereen om zijn gading te vinden.