“From Agamemnon to Alexander the Great” Tentoonstelling in Noord Amerika

“The Greeks – Agamemnon to Alexander the Great” is een tentoonstelling die onlangs geopend werd in het Montreal Archaeology and History Museum in Pointe-à-Callière, Canada (12 December 2014 – 26 April 2015). Van hieruit reist hij naar het Canadian Museum of History in Gatineau, Canada (5 Juni 2015 – 12 Oktober 2015), gevolgd door het Field Museum in Chicago, U.S.A. (26 November 2015 – 17 April, 2016) en eindigt in het National Geographic Museum in Washington DC, U.S.A. (tot 9 Oktober 2016).

Deze tentoonstelling beslaat een periode van meer dan 5.000 jaar Griekse geschiedenis, vanaf de bakermat van onze westerse beschaving tot het fascinerende tijdperk van Alexander de Grote. Er worden over de 500 voorwerpen getoond, afkomstig uit 21 verschillende Griekse musea.

We kunnen er kennis maken met beroemde figuren die Griekenland groot gemaakt hebben, zoals Homerus, Leonidas van Sparta, Plato, Koning Philippus II van Macedonië, Aristoteles, en natuurlijk Alexander de Grote. Hun nalatenschap is nog steeds terug te vinden in onze politiek, filosofie, kunst, architectuur, rekenkunde, medicijnen en sport.

Al gauw gaat de aandacht naar de legendarische figuren uit de Trojaanse Oorlog, met Agamemnon die naar Troje voer om zijn schone Helena terug te halen. Een 12-jaar durende oorlog waar natuurlijk veel meer op het spel stond dan een knappe vrouw. Uiteraard wordt er stilgestaan bij Heinrich Schliemann met zijn ontdekking van de schatten van Troje en de Koninklijke Graven van Mycene.

Hierna belandt de bezoeker bij Alexander de Grote, die zijn vader, Koning Philippus II van Macedonië op 20-jarige leeftijd opvolgde. Hij veroverde het grootste deel van de toenmalige wereld en liet een totaal nieuwe wereld achter rijk aan nieuwe ideeën en gebruiken. Zijn invloed is tot op heden, 2.500 jaar later nog voelbaar.

Twaalf eeuwen scheiden Agamemnon van Alexander, en ondertussen kende Griekenland zijn Gouden Eeuw toen Pericles de democratie “uitvond”. Tijdens de 5^de en 4^de eeuw v.C. vinden we de eerste grote filosofen in Griekenland, met name in Athene. Ook het theater en de kunst in het algemeen rees tot een ongekend hoog niveau. Er is ook aandacht besteed aan de Olympische Spelen die in 776 v.C. voor het eerst gehouden werden en die alle vier jaar atleten uit heel Griekenland aantrokken.

Sommige bijzondere voorwerpen worden voor het eerst buiten Griekenland getoond. Zo zien we gouden offergaven uit de Graven van Mycene inclusief het beroemde gouden masker dat aan Agamemnon toegeschreven wordt, een typisch figuurtje van het Cycladen eiland Amorgos dat uit 3.000 v.C. dateert, een schitterende Minoische vaas uit Kreta, bronzen helmen en gouden grafmaskers uit Beotië, en een prachtig beschilderde grafvaas uit Delos waarop te zien is hoe Achilles wraak neemt op de dood van zijn vriend Patrocles. Het geheel zou niet compleet zijn zonder een beeld van Homerus en van andere beroemde historische figuren, een overtuigend votief reliëf van Asclepius met de slang rond zijn staf (een logo dat we heden nog kennen), en een fijne gouden krans met levensechte takken mirte, dat symbool staat voor Aphrodite.

Voor de Alexanderliefhebbers staan hier dan twee beelden uit het Museum van Pella te pronken: Alexander als Pan en het Hoofd van de Jonge Alexander.

Kalymnos en haar elegante bronzen dame

Wonderen liggen dikwijls in een klein hoekje. We zijn zo gewend om massaal naar de grote musea te trekken – het Louvre, het British Museum, het Nationaal Museum van Athene – dat we onwillekeurig andere of kleinere musea als minderwaardig beschouwen. Jammer natuurlijk want we worden daar wel verrast op bijzondere stukken die in hun eigen omgeving tentoongesteld worden, op zichzelf al een unieke ervaring.

Zo werd ik onlangs geconfronteerd met de Dame van Kalymnos uit de 4de/3de eeuw v.Chr. dat, zoals de naam het zegt in Kalymnos te vinden is, een eiland dat vlak tegenover Kos ligt,  op zijn beurt zeer bekend bij de toeristen. Maar Kalymnos, wat ga je daar zoeken? Het Archeologisch Museum van Pothia, de hoofdstad van het Griekse eiland Kalymnos in de Noordelijke Dodecanese is volgens mij zeker de omweg waard!

Deze onbekende Dame van Kalymnos, groter dan levensgroot, moet wel heel belangrijk geweest zijn om uitgebeeld te worden en dan nog wel in brons! Het is een prachtige verschijning die een beetje hoogmoedig op de bezoeker neerkijkt. Haar houding is waardig en de lege oogkassen geven haar iets mysterieus. De ene hand houdt ze voor haar gezicht terwijl de andere verborgen zit in de zware stof van de mantel die ze om zich heen geslagen heeft. Dit beeld werd in 1994 van de zeebodem opgevist en beheerst nu een zaal in het Museum van onbekend en blijkbaar onbemind Kalymnos dat alleen onder rotsklimmers een naam verworven heeft.

Kalymnos is slechts 43 km2 groot maar is deel van een rijke geschiedenis die teruggaat tot 4000 v.C. en die zijn sporen heeft achtergelaten, van klassieke ruines tot vroegchristelijke kerken en middeleeuwse kastelen.

Het Archeologisch Museum dat na lange renovatiewerken in 2009 weer geopend werd is gewoonweg schitterend met een up-to-date lay-out. De spectaculaire verzameling omvat stukken die uiteenlopen van de vroege prehistorie tot aan de Byzantijnse periode.

Opvallend is de collectie van vrij recente stukken. Allereerst staat er een groot aantal beelden uit het oude heiligdom van Apollo Dalios (Apollo van Delos) dat lokaal heel belangrijk geweest moet zijn als we afgaan op de rijke votieve gaven, inclusief beschilderde potscherven die teruggaan tot 600 v.Chr. Meer spectaculair zijn de vele beelden die onlangs in dit heiligdom zijn blootgelegd. Zo vond met een hele verzameling marmeren beelden die in de Romeinse tijd in een afwateringssysteem verstopt waren om ze beschermen tegen vandalisme of hergebruik. In deze omvangrijke collectie zijn werken uit Archaïsche, Klassieke en Hellenistische tijden vertegenwoordigd. Een opvallend stuk is bv. een half geklede bronzen kouros uit 530 v.Chr., typisch Ionisch, en een kolossaal Hellenistisch beeld van Asclepius uit de 2de eeuw v.Chr. Verder nog bijna twee dozijn beelden, met daarbij een afbeelding van Athena en Apollo, evenals beelden van atleten en kinderen. Alles bij elkaar natuurlijk een uitzonderlijke verzameling, zeker voor zo een klein eiland.
 

Dit alles wordt echter overschaduwd door de kleine hoeveelheid goed bewaarde bronzen beelden of delen daarvan, allemaal uit de hellenistische periode en uit de zee rondom het eiland opgedoken.

Er moeten wel verschillende schepen in de buurt vergaan zijn. Zo zien we een leuk bronzen dolfijntje, het sombere en heerszuchtige hoofd van een hellenistische heerser die een eigenaardige hoed of kroon draagt, de uitermate accuraat gevormde benen en sandalenvoeten van een ruiter, en uiteraard de bewonderenswaardige Dame van Kalymnos die heel waarschijnlijk een godin moet voorstellen.

Wie alles wil weten over die uitzonderlijke eiland kan terecht op dit blog van Peter Sommer waar ik ook de foto's "geleend" heb.

Burdur, TK - Het Museum van Sagalassos

Vandaag staat Burdur op het programma, 150 km ten noorden van Antalya en ik schat de tocht op twee uur, zoeken niet meegerekend. Doel is het Archeologisch Museum waar de vondsten uit het naburige Sagalassos ondergebracht zijn. Eenmaal op de D400 richting Antalya kijk ik uit naar een bordje Isparta of Burdur, en kort na Perge word ik inderdaad die richting uitgestuurd, echter nog voor het vliegveld wat ik niet verwacht had. Het is een mooie brede weg en ik verwonder mij erover dat het zo rustig is, misschien omdat het zondag is? Onderweg lees ik een bordje naar het antieke Milyas en nog wat later naar het even antieke Kremna, maar dat wijst links van weg. Raar is dat want ik heb Kremna wel op de kaart gezien maar aan de rechterkant van de hoofdweg … Enfin, ik rij door, uitkijkend naar de tweesprong met de afslag naar Burdur, maar die zie ik helemaal niet en als ik op 20 km van Isparta ben, begin ik me toch zorgen te maken. Heb ik nu zo in gedachten verzonken gereden dat ik het bordje gemist heb? Maar dan had ik toch zeker een bordje Ağlasun of Sagalassos moeten zien? Nou de goden hebben mij gehoord en prompt staat er een pijl linksaf richting Sagalassos. Dit is een prachtige weg door een lieflijk landschap vol malse weilanden met voorjaarsbloemen en fruitbomen. In Ağlasun pik ik het bordje Burdur op, een invalide weggetje vol kuilen en gaten, maar ik kom waar ik zijn moet.

                                   

Aan de rand van Burdur staat al meteen een bordje Müze, en dat volg ik maar. Ik weet gelukkig hoe het museum er van buiten uitziet, dat scheelt bij het zoeken. Het lukt! Ik vind het museum en op een naburig pleintje kan ik mijn auto kwijt. Maar toch heb ik even pech want het museum sluit van 12 uur tot 13u30 voor de lunch en nu moet ik mijn tijd weten zoet te brengen. Het is 12u10, jammer natuurlijk maar nu ook weer niet meteen een drama. Ik vind het stadspark met een schaduwrijke theetuin en aanpalend keurige Wc’s. Zou je niet meteen verwachten, toch? Ik in elk geval niet. Ik geniet van het dagelijkse leven dat zich rondom mij afspeelt, loop dan de supermarkt door en haal gelijk wat geld uit de muur. Dan is het tijd om het museum op te zoeken.

                                   

Mijn verwachtingen zijn hooggespannen hoor. Ik had al op de website van het museum gekeken en het zag er heel veelbelovend uit. Nu wordt het werkelijkheid! Bij het binnenkomen word ik meteen geconfronteerd met de friezengroep van het Heroon uit Sagalassos, met pal daarboven de man voor wie het gebouwd is. Nou, hij staarde me aan met doordringende blik, ik kon er niet naast kijken ... het moét gewoon Alexander zijn. Wel zonder zijn fameuze haarlok (anastolé), maar toch. Ik meteen een foto genomen en prompt stevent de zaalwachter op me af dat ik geen blits mag gebruiken. Nou ja, deze foto heb ik vast, ofschoon ik meestal betere foto’s heb bij gewoon daglicht of kunstlicht mits ik natuurlijk een statief kan gebruiken (wat hier ook niet mag) of mijn toestel ergens op of tegen kan zetten. Maar om terug te komen op mijn blikvanger, het is volgens de mensen die het kunnen weten, nog niet bekend wie deze held wel is – anderen gaan er echter van uit dat het Alexander de Grote moet zijn – ik natuurlijk ook!

                                   

De dansmeisjes of dansende Muzes in het midden zijn schattig gewoon. De verlichting is met zorg gekozen en je ziet ze echt dansend rondom hun fries trekken, elkaar vasthoudend bij hun sjaal met franjes die ook meedansen. Dat zie je natuurlijk niet als je onderaan het Heroon zelf staat en naar boven moet kijken om dit fries te zien. Zo komen zowel deze groep als de kopies ter plaatse in Sagalassos echt helemaal tot hun recht. Wat schitterend! Ik kan er niet genoeg van krijgen!

                                   

Aan de wanden hangen duidelijke borden met de geschiedenis van Sagalassos met uitleg en foto's van de opgravingen. Overzichtelijk en systematisch gedaan, met rondom een keur van beelden afkomstig uit de verschillende Nympheums, zowel van de Boven als van de Beneden Agora. Prachtig gave stukken zijn het, iets meer dan levensgroot, zeer goed bewaard en zorgvuldig tentoongesteld in lichtspots die aangaan als je in de buurt komt. Ik kom ogen te kort hoor! Daar kunnen geen honderd plaatjes tegenop! Dat moet je in het echt gezien hebben…

                                   

Het museum is niet zo groot, maar ik heb daar wel anderhalf uur rondgelopen om mijn ogen de kost te geven. Ook staat er een schitterende groep beelden uit Kremna, dat ik dus onderweg tegengekomen ben. Het gaat om stukken uit de bibliotheek daar met levensgrote goden en godinnen. Links staan achtereenvolgens Athenea, een onbekende dame, Hygeia en Apollo; in het midden meer dan levensgroot Athenea en Heracles; verder rechts Nemesis, Asclepius en Leto. Volgens de plattegrond moeten de beelden ook op deze manier in de bibliotheek gestaan hebben en het geheel doet me denken aan de opstelling van een lieve beeldengroep uit Klein Azië die in de Getty Villa in Californië te zien is. Nou, het zijn stuk voor stuk pure juweeltjes die absoluut een bezoek waard zijn, zelfs als je er zo een eind voor moet rijden!

                                   

Boven is nog een verdieping, met een collectie van meer algemene aard zou ik zeggen waar Attisch en Hellenistisch aardewerk, juwelen, bronzen voorwerpen, geldstukken en vondsten uit Hacιler, Uylupιnar en Kuruçay liggen tentoongesteld. Keurig verzorgd allemaal, maar na de toppers beneden, vind ik dit niet erg boeiend meer.

                          

[Klik hier om mijn fotoalbum van Burdur te bekijken]