Napels, het Archeologisch Museum

Van zodra de eerste vondsten rond steden als Pompei en Herculaneum aan het licht kwamen, ontstond er een meten een grote verzamelwoede. Vooral de mensen met geld waaronder de rijke adel van het Koninkrijk Napels deden er alles aan om elkaar de loef af te steken.

De uitbarsting van de Vesuvius in het jaar 79 heeft een enorme hoeveelheid kunstwerken en gebouwen in de tijd bevroren. Dat gold niet alleen voor Pompei en Herculaneum, maar ook voor een heel aantal kleinere nederzettingen waar de gegoede burgers van Rome hun optrekje gebouwd hadden om daar tijdens de hete zomermaanden wat verkoeling te vinden. Zo ontstonden er aan de voet van de Vesuvius lieflijke oorden zoals Boscoreale, Oplontis, Stabiae, Baiae, Cumae, en Pozzuoli, om er een paar te noemen.

Een van de grootste verzamelaars – misschien wel DE grootste - waren de leden van de Farnese familie. De collectie begon in de 16^de eeuw onder Paus Paulus III geboren als Alessandro Farnese die vooral in Rome opgravingen liet uitvoeren. Andere familieleden zoals de hertogen van Parma, Piacenza, Castro, en de graven van Ronciglione, haalden hun kunstwerken in de pas ontdekte steden aan de voet van de Vesuvius. In de tweede helft van de 18^de eeuw belandde hun enorme collectie in Napels.

Gezien de veelzijdige en welbewaarde stukken uit de regio, is het Archeologisch Museum van Napels een unicum en biedt een uiterst rijke verzameling van marmeren en bronzen beelden, kleurrijke mozaïeken, natuurgetrouwe fresco’s, juwelen en munten, evenals veel voorwerpen voor dagelijks gebruik zoals schalen, bekers, potten, vazen, lampen, allerhande meubilair, en zelfs hele bibliotheken.

Jammer genoeg zijn er veel stukken uit hun context gehaald. Fresco’s en mozaïeken werden “uitgezaagd” en voorzien van een houten lijst om zo in een of andere luxe villa of paleis een ereplaats te krijgen. Later werden ze dan weer verspreid om wereldwijd een plekje te veroveren in bekende en minder bekende musea. Kleine voorwerpen zijn nooit deskundige geïnventariseerd en we weten dus weinig of niets over hun herkomst.

Al met al bezit het Archeologisch Museum van Napels een kostbare en zeldzame verzameling om duim en wijsvinger bij af te likken.

Herculaneum krijgt toch zijn eigen museum

Het heeft dan wel 44 jaar geduurd, maar nu is het zg. Antiquarium in Herculaneum eindelijk (sinds december 2018) opengesteld voor het publiek.

Het Antiquarium werd gebouwd in 1974 maar nooit geopend

© Daniela Leone; courtesy of Parco archeologico di Ercolano

Om te beginnen loopt er een tijdelijke tentoonstelling, SplendOri die tot 30 september 2019 toegankelijk blijft. Hierin worden voorwerpen getoond die in de loop van de 20ste eeuw opgegraven zijn. Het gaat hier om juwelen, munten, kandelaars, bronzen en glazen voorwerpen die al lang opgeslagen waren, alsmede stukken uit het Nationaal Archeologisch Museum van Napels en zilverschatten uit de Moregine Villa in Pompei.

Ofschoon het Antiquarium al in 1974 klaar was, heeft men nu dan toch besloten om het te openen om het 280ste jaar dat de eerste opgravingen in Herculaneum begonnen, ttz in 1738.

Binnenkort zal er in Villa Campolieto, het moderne gedeelte van Ercolano, een tentoonstelling georganiseerd worden over ebbenhout en houten meubels. In de herfst zal er in het vroegere paleis van naburig Portici een selectie van 2.000 jaar oud voedsel getoond worden – verkoold en zodoende goed bewaard na de vulkaanuitbarsting.

Nou ja, allemaal een beetje rommelig maar er valt wat te zien. De Italianen kennende, zal dit nog wel even duren.

De onderwereld, het leven na de dood

Onder deze vrij vertaalde titel van “Underworld: Imagining the Afterlife” loopt er momenteel een tentoonstelling in de Getty Villa in Malibu, California.

[Foto van de Getty Villa]

De hamvraag is: Wat geloofden de oude Grieken dat er zou gebeuren nadat ze stierven?

Georganiseerd rond een monumentale grafurn die door het Nationaal Archeologisch Museum in Napels in bruikleen is gegeven voor conservatie in de Getty Villa, verkent deze tentoonstelling afbeeldingen van de Onderwereld zoals die te vinden is in de kunst van Griekenland en Zuid-Italië (Groot-Griekenland).

De tentoongestelde werken benadrukken de wens om ook na de dood een goed bestaan te leiden en de manieren waarop de mens een gelukkiger leven in het hiernamaals kon bereiken.

Underworld: Imagining the Afterlife loopt nog tot en met 18 maart 2019

Amo Amorini

Dit was een van mijn eerste zinnetjes Italiaans toen ik jaren geleden Pompei en Herculaneum bezocht, met aansluitend uiteraard het Nationaal Archeologisch Museum van Napels.

De “Amorini” of cupidootjes staan nu in de schijnwerpers in dit museum na een grondige restauratie en schoonmaakbeurt.

[Foto van het Nationaal Archeologisch Museum in Napels]

Onder de titel “Amori divini” (goddelijke liefde) worden zo een tachtigtal kunstwerken tentoongesteld, variërend van schilderijen, beeldhouwwerken, juwelen en andere ornamenten uit de oudheid en Magna Graecia (Groot Griekenland) tot schilderijen en beelden uit de 16^de en 17^de eeuw.

Als extra kers op de taart mag de bezoeker nu zelfs over de originele mozaïekvloeren uit de Villa dei Papiri in Herculaneum (die Paul Getty in Malibu, Californië getrouw heeft nagebouwd) lopen die in de bestaande marmeren vloeren met geometrische motieven ingelegd zijn! Schone mozaïeken die stralen met hun originele kleuren, als dat nu geen traktatie is!

Deze bijzondere tentoonstelling loopt van 7 juni tot en met 16 oktober 2017.

Pompei en de Grieken

Pompei wordt uiteraard gezien als een Romeinse stad bij uitstek waar het leven in 79 n.C. plots tot stilstand kwam met de catastrofale uitbarsting van de Vesuvius. Over de Griekse invloed wordt bijna nooit gerept en de aangekondigde tentoonstelling Pompei e i Graeci is zeker bedoeld om dit recht te zetten.

Pompei is, zoals vele steden in de regio, nauw verbonden met de Grieken die zich sinds eeuwen langs de kust van de middellandse zee gevestigd hebben. Deze tentoonstelling is samengesteld uit 600 stukken afkomstig uit Pompei zelf, maar ook uit Sorrento, Cumae, Capua, Poseidonia (Paestum), Metapontum en Torre di Satriana. Inscripties getuigen van de verschillende talen die in deze steden gesproken werden, zoals Grieks, Etruskisch en Paleoitalisch. Voorwerpen, afkomstig uit verschillende Italiaanse musea zijn onderverdeeld in 13 thematische afdelingen die elk een beeld schetsen van het leven en de monumenten aan de voet van de Vesuvius.

De tentoonstelling Pompei e i Greci loopt van 13 april tot 27 november 2017 op het terrein van het antieke Pompei .

Jammer genoeg zijn we te laat om de pas gerestaureerde Venus in Bikini op haar oorspronkelijke pel terug te zien. Ter gelegenheid van de Dag van Vrouw stond deze marmeren godin voor één dag terug in haar eigen domus. Dat was dus alleen op 8 maart jl. en je moest dus wel toevallig in de buurt zijn om dit te mogen beleven. De schitterende Venus in Bikini is nu weer vertrokken naar het Archeologisch Museum van Napels (MANN).

Dit beeld werd gevonden in de kast van een van de antieke huizen van Pompei  waar het opgeborgen werd tijdens de werken die daar uitgevoerd werden n.a.v. de aardbeving van 62 n.C. Het diende heel waarschijnlijk als decoratie in het impluvium, het water bassin in het midden van het atrium. Dit soort beeldjes is van Griekse oorsprong waar ze in de 3^de eeuw v.C. zeer populair waren.

[Beide foto's van Pompeii] 

Kies eens voor het Archeologisch Museum van Firenze, Italië

Wie naar Firenze vertrekt, bezoekt steevast het Museum van de Uffizi, maar nu ben ik eindelijk eens naar het Archeologisch Museum geweest – een juweeltje op zich.

Het overgrote deel van de voorwerpen stamt uit de privécollecties van de Medici en dus is de herkomst dikwijls duister of niet meer te achterhalen, maar dat neemt niet weg dat dit zeker de moeite van het bewonderen waard is. De Medici hadden niet alleen geld maar ook smaak.

De Egyptische verzameling is de grootste, niet meteen mijn ding maar het zijn inderdaad allemaal wel bijzondere stukken, zoals bij voorbeeld de vele grafsteles waar de originele kleuren nog op te zien zijn en dateren uit het 2^de-3^de millennium v.C. en een Egyptisch wagen die voor de jacht gebruikt werd en gedateerd wordt tussen 1550 en 1291 v.C.

Maar er staat ook een zeer kleurrijke aarden sarcofaag uit Magna Graecia (Zuid-Italië) met taferelen die zo zijn gekopieerd van het beroemde Mausoleum in Halicarnassos. Verder nog aarden en zilveren vazen, kannen en amforen al dan niet geïmporteerd uit Griekenland, en ook schalen, kommen en andere gebruiksvoorwerpen afkomstig uit Etruskische graven (7^de-6^de eeuw v.C.) waar de grote gouden fibulae de echte blikvangers zijn.

Bijzonder boeiend vind ik dan de uitgebreide verzameling kleine bronzen beeldjes uit de periode tussen de 4^de eeuw v.C. en de 1^ste eeuw n.C. Zo staat hier een Zeus, kopie van een origineel werk van Phidias of Miro, een Romeinse kopie van Tyche uit Antiochië, een niet erg lijkende buste van Alexander en eentje van een van zijn opvolgers, een beeldje dat makkelijk verward kan worden met dat van Alexander in het Museum van Napels maar wel Etruskisch is en uit de 4de eeuw v.C. dateert, een uiterst sierlijke Minerva van Etruskische makelij, en tenslotte een verzameling munten waartussen ik natuurlijk die van Alexander en Ptolemeus uitpik.

Veel volk loopt hier niet rond in dit voormalige klooster, maar juist daarom is het heerlijk genieten!

[Klik hier om alle foto's van het Archeologisch Museum te bekijken]

Leven en dood in Pompei en Herculaneum

Onder the titel “Life and death in Pompeii and Herculaneum” is zojuist een nieuwe tentoonstelling geopend in het British Museum in Londen, die nog loopt tot 29 september 2013.

Vreemd genoeg is het voor het eerst dat er een dergelijke tentoonstelling plaats vindt in het British Museum, en het is zelfs de eerste in veertig jaar in Londen. We kunnen dus massa’s mensen verwachten.

Gelukkig hebben wij hier dichter bij de deur al iets van die aard gezien in 2007 toen er in Nijmegen een tentoonstelling liep onder de naam “De laatste dagen van Herculaneum”.

De Engelsen hebben nu in nauwe samenwerking met de musea van Napels en Pompei meer dan 250 fascinerende voorwerpen samen gebracht, waarvan sommige nog nooit buiten Italië te zien waren. De bedoeling is om een idee te krijgen van het Romeinse huis en van de mensen die in Herculaneum en Pompei leefden toen de Vesuvius in het jaar 79 tot uitbarsting kwam. Beide steden werden toen bedolven onder een dikke laag as en puin, maar elk op een verschillende manier aangezien in Pompei een verwoestende brand gewoed heeft en Herculaneum onder een dikke laag puimsteen bedolven werd.

Ondanks de angstaanjagende berichten over de huidige verwaarlozing van Pompei, blijkt men in Herculaneum toch nog te werken. Recente vondsten worden dus nu voor het eerst aan het publiek getoond, zoals o.a. fijn uitgewerkte marmerreliëfs en ivoren panelen, maar ook boeiende voorwerpen die in de grote afvoerbuizen van de stad gevonden zijn.

De bezoeker zal een goede indruk krijgen van het dagelijkse leven van de mensen uit die tijd. In tegenstelling tot menig andere tentoonstelling komt nu de gewone man aan bod, de zakenman, de invloedrijke vrouwen, de bevrijde slaven en de kinderen. Voorwerpen uit het dagelijkse leven, waaronder zes stuks houten meubilair uit Herculaneum zijn hier te zien met nog andere objecten die allemaal zwaar verkoold zijn door de hoge temperatuur van de as die de stad bedekte. Vandaar dus de reden om beide steden samen te laten zien omdat dergelijke voorwerpen bij voorbeeld de ramp van Pompei niet overleefd hebben.

Ook zullen er afgietsels van slachtoffers te zien zijn uit Pompei en omgeving, zoals twee volwassenen en hun twee kinderen die onder de trappen van hun villa beschutting gezocht hebben – tevergeefs. Het afgietsel van een hond op het moment dat hij verstikte is ook zeer aangrijpend.

Genoeg facetten voor iedereen om zijn gading te vinden.