Pella Archeologisch Museum, GR

Het is intussen vijf jaar geleden dat ik hier voor het laatst geweest ben en het kleine museumpje is nu vervangen door een groots opgezet nieuw gebouw met ruimte voor uitbreiding.

Het bordje Museum brengt me inderdaad waar ik moet zijn, maar de aankomst daar is een beetje rommelig. De weg houdt ineens op bij een stuk braakliggende land voor een nietszeggend betonnen gebouw. Maar goed dat ik foto’s van het museum gezien heb, want niets wijst er op dat ik hier moet zijn. Als ik mijn auto op het veldje naast een paar andere voertuigen parkeer, is het niet eens duidelijk waar de ingang wel is. Boven op een soort balkon staan een paar heren te roken en die verwijzen mij naar links en zo kom ik dan toch binnen. De juffertjes aan de balie hebben het druk met hun onderlinge babbeltje, maar ik krijg toch met een glimlach te horen dat het vandaag museumdag is en de toegang dus gratis is. Vooruit dan maar!

Meteen rechts blijkt een video te draaien maar het zaaltje zit vol toeristen, blijkbaar van een of andere bus. Ook verderop in het hoekje waar uitleg gegeven wordt over de opgravingen is dat het geval. Nou, dat nu dus maar eventjes niet. Er schijnt heel wat te doen geweest te zijn over het feit of je hier al dan niet foto’s mag nemen en tot nu toe heb ik van iedereen gehoord dat dit volstrekt verboden was. Geen leuk vooruitzicht natuurlijk.

Middenin de ruimte staan twee afbeeldingen van Alexander. De ene is een kopie van de Hellenistische kop van een jonge Alexander die hier gevonden is (momenteel is het origineel uitgeleend aan Oxford). De andere stelt Alexander voor als Pan. Ik waag het er toch maar op om een foto te nemen, er staan ook nergens bordjes dat het niet mag. Dan zie ik dat andere bezoekers ook staan te kieken en er wordt door de zaalwachters niet op gereageerd. Is dat boffen!

Op het binnenplein ligt een stuk mozaïek afkomstig uit het Heiligdom van Darron, de god van de genezing (Darron betekent letterlijk: hij die de gezondheid schenkt) samen met een paar nietszeggende grafstenen.

Daarachter ligt dan de eerste zaal, gewijd aan de huizen van Pella met heel uitnodigend een grote houten deur waar het originele bronsbeslag op gereconstrueerd is. De deur lijkt opvallend veel op de stenen deuren van de Macedonische graftombes. Het dagelijkse leven lag dikwijls echt niet ver van het leven in het hiernamaals. De echte blikvangers zijn de mozaïeken van Dionysos met zijn thyrsusstaf die op een panter zit en de andere die een leeuwjacht voorstelt met links de figuur van Alexander en rechts die van Craterus. In het oude museum hingen deze mozaïeken aan de wand en waren dus makkelijk te fotograferen. Nu liggen ze op de grond, het zijn tenslotte vloermozaïeken, maar het valt echt niet mee om er een plaatje van te schieten. Van de overige grote mozaïeken van Pella zijn foto’s gemaakt op ware schaal en liggen op die manier te kijk. Hier ben ik niet van onder de indruk, maar ja aangezien de site zelf momenteel gesloten i.v.m. de bezuinigingen in Griekenland, moet ik het hier maar mee doen. Ook de grote ronde marmeren tafel met inlegwerk heeft hier een plaatsje gevonden, een ambacht die duidelijk door artiesten uit de Italiaanse Renaissance gekopieerd werd.

Men heeft geprobeerd hier een beeld te geven van de indeling en de versiering van de huizen van Pella. Interessant is bij voorbeeld de reconstructie van een ligbed (kline) dat bij de symposia gebruikt werd en waarvan de sierlijke bronzen versiering bewaard gebleven is (de houten constructie is uiteraard vergaan), en een lange vitrine vol met terracotta en bronzen gebruiksvoorwerpen die vrijwel puntje gaaf lijken te zijn: gewichten voor het weefgetouw, kleine terracotta beeldjes van huisgoden, spiegels, wapens, drinkbekers, strigilis, kannen, dobbelstenen, etc. Een origineel stuk muur met verschillende ingekleurde vakken van polychroom pleisterwerk uit het oude museum is hier ook bij geplaatst aangezien die afkomstige is van een van de villa’s. Als je denkt dat de Pompeanen iets uitgevonden hebben, dan heb je het helemaal mis want deze wand dateert wel uit de 2^de eeuw v.C.! Je krijgt een vrij goed beeld van het dagelijkse leven van de bewoners, niet alleen met de indeling van de huizen en de meubilering, maar ook een idee van hun kleding, hun bezigheden, hun huisrituelen en wat ze verder deden aan sport en vertier.

Natuurlijk blijf ik langer staan bij de verzameling geldstukken die op de Agora van Pella gevonden is, want ik weet zeker dat ik hier Alexander en zijn vader Philippus op terug kan vinden. Dat lukt natuurlijk. Geweldig weer om de familie daar tegen te komen!

Bijna ongemerkt loop ik zo de volgende zaal binnen die gewijd is aan de vondsten op en rond de Agora, veelal uit de 3^de eeuw v.C. Veel van deze voorwerpen werden in de waterputten van de winkeltjes langs de Agora gevonden waar aardewerken potten en beeldjes vervaardigd werden. Dit wordt heel levendig geïllustreerd met de reconstructie van een dergelijke winkel die een rijke verzameling vertoont van potten, vazen en vaasjes, kannen, schalen, maar ook veel votiefbeeldjes van Aphrodite, Cybele, Herakles, enz., soms ook de mallen die hiervoor gebruikt werden. Er zijn ook een heel aantal amfora’s te zien van verschillend formaat en model volgens dat ze gebruikt werden voor olie, wijn of graan (grotere). Ze droegen ook de zegel van hun maker of stad van herkomst, en er is zelfs een wijnamfoor bij helemaal uit Noord-Afrika!

Langs de Agora lag het stadsarchief, waar papyrusrollen voorzien van kleine kleizegels opgeslagen lagen. Sommige documenten werden door de koning zelf opgesteld, andere door de magistraten van Pella, de marktopzichters, of waren uit andere steden afkomstig zoals Edessa – en elk document had zo zijn eigen afbeelding op de zegel. Op die van Pella bij voorbeeld was een grazende koe te zien, maar sommige van deze zegels zijn fijne kunstwerkjes. Ik vergaap me natuurlijk weer aan de keur van terracotta kopjes van dames met uiterst sierlijke coiffures …

In de zaal hierachter wordt het Heiligdom van Darron toegelicht met een grote luchtfoto aan de muur en daarnaast een tekening hoe het er uit heeft moeten zien. Een zeer eigenaardige constructie, moet ik zeggen: rond met drie asymmetrische ronde torens. Op de vloer ervoor ligt een rond bloemenmozaïek dat daar gevonden is samen met de inscriptie die verwijst naar deze god die eigenlijk alleen bekend was van Hesychius [Hesychius van Alexandrië is een auteur uit de 5^de eeuw die een lexicon heeft samengesteld met over de 51.000 bijzondere Griekse woorden en uitdrukkingen]. Een werk dat voor het taalgebruik in Tracië en oud Macedonië zeer waardevol is] en waarvoor hier in Pella voor het eerst bewijsmateriaal gevonden is. Verder wat terracotta beeldjes, potten en offergaven uit de heiligdommen van Aphrodite en Cybele, en van Demeter. Hier mag ik ineens niet meer fotograferen. Het wordt wel heel vriendelijk gezegd, maar waarom daar wel en hier niet … Raar hoor! Hier hoor ik ook voor het eerst over een graf met fresco’s van zes filosofen, maar veel meer wordt er niet over verteld en ik vraag me wel af of het filosofen zijn die Alexander gekend zou hebben. Een open vraag natuurlijk weer …

Logischerwijze wordt in de laatste zaal aandacht besteed aan de doden, van prehistorische urnen tot de vierkanten kalkstenen tombes uit de 5^de eeuw v.C. Natuurlijk ontbreken ook hier de offergaven niet zoals terracotta beeldjes, potjes, schaaltjes, juwelen, wapens en resten van de bank waarop de dode opgebaard lag. Het hout hiervan is allang vergaan, maar de benen en ivoren figuurtjes en andere versiersels zijn wel bewaard gebleven, alsmede de glazen knobbeldecoratie op de poten. Wat een fijn werk toch!

Het koninklijk paleis van Pella dat toch heel wat vondsten heeft moeten opleveren wordt maar karig bedeeld. Ik moet het met wat luchtfoto’s en plattegronden doen, plus drie Ionische kapitelen die er wel schitterend uitzien en eigenlijk heel veelbelovend zijn!

[Klik hier om alle foto's van het museum te bekijken]

Tripoli, Archeologisch Museum - Libië

Als we om 9 uur wegrijden richting Jamahiriya (Nationaal) Museum breekt de zon door. Het ziet er meteen een stuk fleuriger uit, maar het blijft wel fris met een strakke wind uit noorden. Voor de poort in een solide fort met hoge dikke muren mogen we uitstappen want hier binnen ligt het museum. Nou, veiliger kan bijna niet hé? Aan de voeten van het fort strekt zich een groots opgezet plein uit waar het tussen het stratenpatroon vol staat met auto’s; tegenover de kustlijn pronkt een wit 19^de eeuw gebouw dat duidelijk Italiaanse trekken vertoont.

Ik popel natuurlijk om meteen naar de Griekse en Romeinse afdeling te gaan, zeker als ik al bij het binnenkomen geconfronteerd word met twee schitterende beelden, Romeinse kopies van de Griekse beeldhouwer Praxiteles (4^de eeuw v.C.), afkomstig uit de Thermen van Hadrianus in Leptis Magna - dat is toch niet mis zeker? Links staat de zogenaamde Diadomenos, een jonge atleet die het lint van de overwinning om zijn hoofd aan het binden is, en rechts de Apollo-Antinoüs met het lichaam gekopieerd van de Apollo in Delphi en het hoofd van Antinoüs, de boezemvriend van Keizer Hadrianus. Sjonge, wat schitterend! Ik kan er al meteen niet genoeg van krijgen en vergeet daarbij bijna om een kiekje te nemen van het Romeinse Mausoleum (4^de eeuw n.C.) uit Ghirza dat er net voor staat. Ghirza was een van die Romeinse grensfortificaties in de zuidelijke woestijn, vlakbij Misrata. Los ervan staat een valse deur, compleet met ketting, helemaal in steen uitgewerkt.

Tegenover dit Mausoleum hangt een groot vloermozaïek uit de 2^de eeuw n.C., afkomstig uit de Romeinse villa van Dar Buk Ammera bij Zliten. Het bijzondere hiervan is dat gekleurd marmer inlegwerk (opus sectile) afgewisseld wordt met mozaïeken die duidelijk omlijnd zijn (opus vermiculatum). De centrale taferelen stellen voornamelijk vissen voor, maar in de randen staan minder vreedzame taferelen uitgebeeld ter ere van de gladiatoren.

In de volgende zaal hangt een grote landkaart van Libië waar je met een druk op de knop verschillende lichtjes kunt laten branden om zo de oude karavaanroutes te ontdekken, de antieke Punische steden t.o.v. de Griekse kolonies, de verschillende musea en oasen, etc. Altijd prettig om in een vreemd land wat duidelijkheid te krijgen. Ook de gebergtes, rivieren en woestijngebieden zijn duidelijk aangegeven – aardrijkskunde en geschiedenis gaan nu eenmaal grotendeels hand in hand en zeker in dit land.

Schrille contrasten plots wanneer we (uiteraard) met allerlei portretten en spreuken van Ghaddafi geconfronteerd worden en we hier zelfs een fel turquoise VW van hem zien staan! Wat propaganda hoort er blijkbaar toch ook bij.

Via kopies van een aantal prehistorische muurschilderingen en zichten van de Libische woestijn, beland ik in de Cyrene-zaal, waar een houten maquette van de Agora te bewonderen is. Dit zegt mij niet veel want ik ben er nog niet geweest en ik heb geen idee naar welke gebouwen ik aan het staren ben, maar dit moet wel heel leerzaam zijn na afloop van mijn reis. In de buurt staan ook de eerste grafbeelden zonder gezicht afkomstig uit de necropolis van Cyrene. Dit zijn godinnen waarvan men veronderstelt dat ze Persephone, de godin van de onderwereld en echtgenote van Hades, moeten voorstellen. Ernaast pronkt de onmiskenbare Minerva (de Romeinse tegenhanger van Athena) die goed te herkennen is aan de uil op haar arm, en de speer en het schild die ze vasthoudt. Ik ben wel in de ban van het detailwerk, knap hoor! Verder staat hier nog een Dionysus met sater en panter, niet zo goed bewaard, en een onthoofde Vrouwe Fortuna met prachtig gedrapeerde tunica, beide gevonden op het Oude Forum van Leptis Magna.

De enorme Leptis Magna-zaal bestaat eigenlijk uit drie delen. Aan de muur rechts hangt een levensgrote en veelbelovende foto van de Agora van Leptis Magna. Ik kan me hier even geen voorstelling van maken … Het is te groot en te overweldigend, zeker met al de buitenmaatse beelden en koppen van Ceres, godin van de oogst, en van de Romeinse keizers die hier eventjes defileren: Augustus, Tiberius, Claudius, Germanicus, zelfs met Augustus’ vrouw Livia en zijn kleindochter, Agrippina de Oudere. Knap hoe ze die allemaal uit elkaar kunnen houden, maar ieder zijn vak waarschijnlijk. Je zou bijna vergeten te kijken naar het schitterende mozaïek met de Vier Jaargetijden, dat ook uit de villa van Dar Buk Ammera in Zliten komt. Die villa moet ook wel de moeite van het bekijken waard zijn, ofschoon hij niet op ons programma staat.

In de hoek en bijna verloren staan dan weer twee opvallen beelden. Het ene is dat van Diana, volgens mij ook een Romeinse kopie van een Grieks origineel want het is precies hetzelfde als wat ik eerder in het Louvre in Parijs en in het Museum van Antalya gezien heb! Hallo! Leuk je weer te zien, Diana! Het andere beeld is van de godin Cybele, later in Efeze aanbeden als Artemis met de vele borsten (of wat ze al dan niet voorstellen) dat meteen doet denken aan hetzelfde rijke beeld dat in Efeze te bewonderen is.

In het middelste gedeelte ligt een groot mozaïek met geometrische figuren uit de Villa van de Nereiden in Tajura, aan de westkant van Tripoli, met in het midden het hoofd van de zeegod, Amfitritus. En links staat een rijtje keizers aangetreden uit de 2^de eeuw n.C. hoofdzakelijk gevonden in het theater van Leptis Magna.

In het derde deel zijn volgens mij de pronkstukken van het Museum te vinden, in elk geval schitterende stukken uit de Thermen van Hadrianus in Leptis Magna! De booggewelven van deze baden uit de 2^de eeuw n.C. zijn gewoon ingestort en zodoende werden de beelden die er toen in stonden gelukkig niet geplunderd. Meteen valt mijn oog op een schitterende Apollo die op een lier speelt. Wat een pracht! En zo gaaf! Zelfs zijn handen en vingers kun je bewonderen – je ziet bijna hoe hij de snaren bespeelt. En dan kun je hem bovendien nog eens goed in de ogen kijken ook, want de verfsporen zijn nog duidelijk herkenbaar. Ik kan er niet genoeg van krijgen en fotografeer hem aan alle kanten, voor en achter, van boven en van opzij, van verre en van dichtbij. Al die andere beelden hier moeten dus ook zo beschilderd geweest zijn … mijn verbeelding gaat even op hol hoor! In een nis achter Apollo staat een welgebouwde Mars, de god van de oorlog, ook weer een kopie van een Grieks beeld dat van de hand van Polykleitus hoort te zijn. Apollo is goed omringd door verschillende elegante dames, met o.a. Isis die een diadeem draagt waarop de zon en de maan uitgebeeld zijn en een Muze die heel aandachtig zit te luisteren – misschien wel naar het spel van Apollo … In een glazen schrijn rust verderop een lief cupidootje, dat ooit deel uitmaakte van een huisfontein uit het einde van de 2^de eeuw n.C.

Helemaal achteraan hangen vier mozaïeken uit de Villa van de Nijl (2^de eeuw) in Leptis Magna. Hierop staat de Nijl uitgebeeld als een man met baard die op een nijlpaard rijdt, en op weg naar een altaar de Griekse woorden voor “veel geluk” uitspreekt. Saters dansen in het rond en begeleiden het nijlpaard in een vrolijke stoet. Kunstig werk is dit!

Ik moet echt alle zeilen bijzetten om het allemaal in me op te nemen en kan gelukkig af en toe een bordje met uitleg meepikken, waar ik dan ook een foto van neem als geheugensteuntje. Je mag namelijk je handtas hier niet mee naar binnen nemen, alleen maar je fototoestel. Ik heb dus niets om op te schrijven terwijl ik toch speciaal daarvoor een kleine blocnote meegenomen had.

De tocht gaat nu verder naar boven. Hier zijn wat kleinere beelden uit Leptis Magna ondergebracht, met o.a. een beeld van Caracalla als kind, een Venus en een beeld van Faustina, de vrouw van Marcus Aurelius, maar er is hier maar weinig verlichting en dus doet alles een beetje somber aan. Opvallend is dan wel weer de zaal waar de originele reliëfs van de Boog van Septimius Severus opgesteld staan, een bewijs van politieke loyaliteit van de inwoners van Leptis Magna in de 3^de eeuw. Het was de bedoeling om hier de goede harmonie binnen het keizerlijke gezin tot uiting te brengen en zodoende staat Septimus Severus afgebeeld tussen zijn twee zoons, Caracalla en Geta.

Nog even een blik werpen op de glazen Romeinse urnen, en dan houd ik het wel voor gezien want de rest is Byzantijns en Islamitisch – niet meteen mijn kopje thee. Nee, hier doen we het mee voor deze keer.

 mei 2010

[Alle foto's zijn te zien door te klikken op Tripoli Museum]

Efeze, TK - Archeologisch Museum van Selçuk

Aan het kruispunt in Selçuk staat een bordje richting Museum en ik volg het maar. Dit is wel averechts werken om eerst het museum in te gaan en daarna naar Efeze, maar ik wil het allemaal voor mezelf weer op een rijtje zetten, hetgeen bij mijn bezoek in het voorjaar niet erg gelukt is. Er is parkeerplaats en ik herken de brede stoep die naar de ingang van het museum leidt, met annex winkeltje. Ik neem de tijd om alles op mijn gemak te bekijken want nu blijkt toch wel dat ik een aantal bijzondere kapitelen en reliëfs over het hoofd gezien had, en ook de mozaïekvloer buiten waar een bruggetje overheen geslagen is en die verderop onder het naburige huis verdwijnt.

Het spreekt me ook meer aan nu, misschien omdat ik er op voorbereid ben, misschien gewoon omdat de voorwerpen en namen voor mij nu een plaats hebben gekregen.

Het Museum zelf is klein maar fijn en geeft een goed overzicht van de verschillende aspecten van de opgravingen. Het geldt als één der beste musea van het land. Ik blijf wel even stilstaan bij het hoofd van Lysimachos dat in typische Alexander-stijl is vervaardigd. Ik bewonder ook de keur aan gebruiksvoorwerpen, lampjes en potjes, en natuurlijk de vele glazen flesjes en vaasjes.

Uitschieters zijn hier natuurlijk de beelden van de vruchtbaarheidsgodin Artemis in haar oosterse versie als Cybele, de veelborstige vrouwenfiguur. Een dergelijk beeld moet ook in de Tempel van Artemis gestaan hebben, één van de Zeven Wereldwonderen. Een keurige maquette illustreert hier hoe bijzonder deze tempel wel was, en daar moet je het mee doen want ter plaatse staat er nog maar één zuil en die is dan nog bijeengeraapt van verschillende stukken – uiterst povere resten van dit ooit zo troste heiligdom. Deze opvallende godin mag echter niet gefotografeerd worden, waarom weet ik niet …

[Klik hier om mijn fotoalbum van Efeze te bekijken]