Over de Cyrus Cilinder en oud Perzië

Weer eens een heel bijzondere tentoonstelling die op 9 maart geopend werd, alleen niet naast de deur want hij wordt gehouden in Washington DC.

Onder de naam The Cyrus Cylinder and Ancient Persia: A New Beginning worden hier een aantal sleutelvoorwerpen getoond die inzicht moeten geven in de religieuze, culturele en taalkundige tradities van het grote Achemenidenrijk dat gesticht werd door niemand minder dan Cyrus de Grote in 539 v.C. en pas met de verovering van Alexander de Grote in 331 v.C. eindigde.

De expositie is georganiseerd door het British Museum in Londen in samenwerking met de Iran Heritage Foundation en de Arthur M. Sackler Gallery, Smithonian Institution, en zoals dikwijls in Amerika gesponsord door rijke mecenas.

Het pronkstuk van de tentoonstelling is de zg. Cyrus Cilinder, niet groot van formaat maar wel van grote iconische en historische waarde. Op deze kleitablet in de vorm van een cilinder staat een tekst te lezen in Babylonisch spijkerschrift n.a.v. de overwinning van Cyrus op de Babylonische heerser Nabonidus. Van groot belang is echter dat Cyrus aan alle veroverde volkeren vrijheid van religie gaf. Hij moedigde de Joden aan om naar Jeruzalem terug te keren en daar een tweede tempel te bouwen (de eerste tempel van Salomon werd door Koning Nebukadnezar verwoest en de Joden werden door hem als slaven meegenomen). Hiermee verdiende hij de titel van “herder Gods” en zelfs van Messias in het Boek van Jesaja.

Hoewel deze cilinder pas in 1879 ontdekt werd, was Cyrus’ tolerantie voor andermans geloof allang bekend. Hij was trouwens een bron van inspiratie voor generaties filosofen, koningen en staatslieden, van het oude Griekenland tot de Renaissance, en diende bovendien als voorbeeld voor de Founding Fathers, de grondleggers van de Verenigde Staten van Amerika. Een kopie van deze cilinder wordt trouwens ook bewaard bij de Verenigde Naties in New York als symbool van tolerantie en vrijheid.

Van het Smithsonian’s Arthur M. Sackler Gallery and Freer Gallery of Art in Washington DC, reist de tentoonstelling naar nog vier andere steden in de Verenigde Staten, namelijk:

Het Museum of Fine Arts in Houston, TX van 3 mei tot 14 juni 2013

Het Metropolitan Museum of Art in New-York, NY van 20 juni tot 4 augustus 2013

Het Asian Art Museum in San Francisco, CA van 9 augustus tot 22 september 2013

Het J. Paul Getty Museum in de Getty Villa van Malibu, CA van 2 oktober tot 2 december 2013.

Hopelijk komt de hele verzameling ook nog naar Europa, lijkt me uiterst interessant!

Cappadocië

In het dal rond Göreme bevindt zich de grootste concentratie rotskapellen en kloosters van Cappadocië, sommige bronnen spreken van 350 kerken, andere weer van 600. De minstens 30 kerken rond Göreme alleen zijn hoofdzakelijk na de 9^de eeuw gebouwd, t.t.z. uitgehakt in het zachte vulkanische tufsteen. Dit gebied is gepromoveerd tot Openluchtmuseum en de UNESCO heeft dit dal zelfs op de Werelderfgoedlijst gezet – dat wil heel wat zeggen.

Eerst heb ik geen idee waar die kerken zich wel moeten bevinden tot ik er plots vlak voor sta. Sommige gevels zijn door weer en wind of aardbevingen vergaan zodat je eigenlijk meteen al binnen kijkt op de verkleurde fresco’s en fijn uitgehouwen zuilen en bogen. Op andere plaatsen moet je met een beetje enge ijzeren trap de grot in naar boven. Dat zijn dan de verrassingen.

Als eerste bezoek ik de Çariklı kilesi, de Kerk van de Sandaal (zo genoemd vanwege de afdruk op een van de fresco’s), die uit het einde van de 11^de/begin van de 12^de eeuw dateert. Een steile trap leidt naar de vierkante nis die toegang geeft tot de bovenste verdieping. De ruimte is niet zo groot, hoewel aangelegd in de vorm van een Grieks kruis met booggewelven en in het midden en in de oostelijke hoek overdekt met koepels. De wanden zijn versierd met fresco’s van de Vier Evangelisten en verschillende heiligen. Onder de kerk ligt een refter met een lange smalle stenen tafel geflankeerd door dito banken. Op het plafond zijn taferelen van het Laatste Avondmaal aangebracht. Naast de refter ligt uiteraard de keuken met nog een aantal opslagruimtes er omheen.

Iets verderop ligt de Kerk met de Slangen, ook uit de 11^de eeuw, die rijk versierd is met taferelen uit het leven van HH. Joris, Theodorus, Constantijn en Helena. Deze fresco’s zijn bijzonder helder en blijken onlangs gerestaureerd te zijn. De enige verlichting komt door de deuropening en dat is waarschijnlijk ook het beste om er voor te zorgen dat de kleuren goed bewaard blijven.

De nabijgelegen Kerk van Santa Barbara uit het begin van de 11^de eeuw dankt zijn naam aan een fresco op de westelijke muur, dat vermoedelijk de Heilige Barbara voorstelt. Op de centrale apsis is een zittende Christus te zien. Er zijn ook grappige figuren zoals bv. een kip met vier poten, naar het schijnt om de christenvervolgers op het verkeerde spoor te brengen. Onder dit tafereel zijn St. Joris en St. Theodorus te zien die de draak doden. Het worden allemaal wel kerken genoemd maar van formaat lijken ze meer op kapellen volgens mij.

De Kerk met de Gesp, de Tokali Kerk, is een van de fraaiste van dit dal. Hij telt vier aparte ruimtes: de Oude Kerk met een enkel schip en vestibule, de grotere Nieuwe Kerk, de kerk onder de oude kerk en een kapel ten noorden van de nieuwe kerk. De oude kerk uit de 11^de eeuw met boogvormig plafond lijkt wel de ingang te zijn naar het nieuwe gedeelte en de wanden en plafond zijn volledig beschilderd met taferelen uit het Evangelie. De voorstellingen zijn zeer uiteenlopend, van de Boodschap aan Maria tot de Kruisiging en Wederopstanding van Christus. De zg. Nieuwe Kerk kan uit einde 10^de eeuw maar ook uit de 13^de eeuw dateren. Bewerkte zuilen verdelen deze kerk in drie delen, en de wanden vertonen bogen en zuilen in reliëf met daartussen ook weer taferelen van het leven van Christus. De ondergrondse kerk en kapel ga ik niet binnen.

Te midden van dit complex, want dat mag je dit wel noemen, prijkt de losstaande uitgeholde rotsformatie van het Kizlarklooster. De monniken moeten ladders en steigers gebruikt hebben om de hogere verdiepingen te bereiken.

Dat er tussen al die feeënschoorstenen en formaties zoveel kerken te vinden zijn had ik echt niet verwacht – een openluchtmuseum op zich.

[Klik hier om alle foto's te bekijken]

Troje. Stad, Homerus en Turkije

Troje heeft zowel een magische als een mysterieuze klank. Wat we weten komt uit de overlevering van Homerus die in zijn Ilias dan nog maar de laatste vier dagen van de 12-jaar durende oorlog tussen de Grieken en de Trojanen heeft beschreven. Een fascinerend verhaal dat de jonge Heinrich Schliemann al op vroege leeftijd wist te boeien. Hij was vastbesloten om de stad te vinden en dat is bij zijn opgravingen aan de kust van noordwest Turkije gelukt. Hij leverde het bewijs dat hij de stad gevonden had. Achteraf blijkt hij wel de plek van Troje gelokaliseerd te hebben maar de juwelen waarmee hij zijn vrouw Helena tooide bleken achteraf uit een andere laag, een vroeger tijdsperk te dateren dan dat waarin Achilles geleefd heeft.

Nou ja, al met al blijft Troje omstreden en de opeenvolgende beschavingen die in de verschillende lagen werden ontdekt zijn dan niet duidelijk gescheiden en lopen vaak in elkaar over. De 5.000 jaar oude mythes en geschiedenis bezorgen de archeologen en historici nog steeds veel hoofdbrekens.

In een poging om daar wat orde in te scheppen loopt er in het Allard Pierson Museum in Amsterdam een tentoonstelling over Troje als afsluiting van de festiviteiten rond het 400-jarig bestaan van de Turks-Nederlandse betrekkingen. Het is een unieke gelegenheid om voorwerpen uit Nederland en het buitenland op één plek samen te zien en ik stel me daar heel veel van voor. Niet minder dan 300 stuks uit oude en recente opgravingen liggen daar op de bezoeker te wachten. Er zijn originele stukken maar ook kopies zoals bij voorbeeld van de beroemde Schat van Priamus (de collectie goud en juwelen die Schliemann gevonden heeft). Het meest opvallende stuk moet een grote marmeren hoofd van Zeus zijn dat door het Archeologisch Museum van Istanbul uitgeleend werd.

Verder wordt er aandacht besteed aan Troje in het Turkije van de 19^de en 20^ste eeuw, inclusief voorwerpen uit het Ottomaanse Rijk zoals de vergunning van Schliemann om in Troje opgravingen uit te voeren en foto’s van Atatürks bezoek aan Troje.

Troje. Stad, Homerus en Turkije loopt nog tot 5 mei 2013, dus er is nog tijd en gelegenheid om een kijkje te gaan nemen.
[Klik hier om alle foto's te bekijken]

Het Museum van Olympia in ere hersteld.

Er komt ook nog wel eens goed nieuws uit Griekenland!

Deze keer gaat het om kostbaarheden die begin 2012 uit het Archeologisch Museum van Olympia gestolen werden en die nu allemaal (73 stuks!) teruggevonden zijn. Dat mag inderdaad in de krant!

We herinneren ons nog heel goed de alarmerende berichten dat vanwege de bezuinigingen veel musea gesloten werden terwijl andere het met een minimum aan personeel moesten doen. Dit laatste was ook het geval toen twee gemaskerde mannen in Olympia binnendrongen en de dame die toen alleen dienst deed met een geweer bedreigden. Ze sloegen een aantal vitrines kapot en namen allerlei kleine kostbaarheden mee, vooral bronzen en terracotta beeldjes.

Tussen al deze stukken was ook een 3.200 jaar oude ring uit de bronstijd die onlangs te koop aangeboden werd voor 1,5 miljoen euro’s – ze doen niet minder! Gelukkig werd hij gespot door een undercover agent en dit spoor leidde uiteindelijk naar de overige museumstukken die in een veldje in de buurt van Patras begraven waren.

Eind goed, al goed …

Het Museum van Bagdad, Irak

Fantastisch nieuws! Het Museum van Bagdad zal binnenkort opnieuw opengesteld worden voor het publiek!

Na de val van Bagdad in 2003 ontstond er grote chaos aangezien de coalitietroepen geen duidelijke instructies hadden om het museum te beschermen. Plunderaars streken als aasgieren neer en vernielden of stalen alles wat ze in handen konden krijgen. Duizenden stukken verdwenen gewoonweg of vonden een onderkomen bij zogenaamde verzamelaars, veelal in het buitenland. Het museumpersoneel heeft zoveel mogelijk getracht om daar een stokje voor de steken en het is hun gelukt om toch een deel van de kostbaarheden te verstoppen. Hun geheim gaven ze aan niemand prijs, vriend noch vijand. Nu dat de situatie weer genormaliseerd is, komen die stukken gelukkig weer te voorschijn en terug in het museum.

Op het weblog van Gadling lees ik een artikel van Sean McLachlan die in het Nationaal Museum van Irak een kijkje mocht gaan nemen. Totnogtoe zijn er al 22 zalen klaar en moeten er nog vijf afgewerkt worden. Voor een deel zien de zalen er uit zoals vóór 2003, maar andere zalen zijn in een totaal nieuw jasje gestoken, moderner met betere verlichting en uitleg. In alle zalen is de uitleg trouwens nu keurig tweetalig: in het Arabisch en in het Engels. 

Het is echt de moeite om even de link van Gadling aan te slaan want de foto’s vallen onder copyright en er staat o.a. een schitterend Soemerisch beeldje van jade en goud bovenaan, een juweeltje zoals je er geen tweede vindt. Sean McLachlan vertelt hoe reuzenbeelden van Assyrische bewakers, Soemerische priesters en reliëfs met oorlogs- en jachtscènes uit de verschillende paleizen weer een plek gevonden hebben, tussen de kasten met cilindervormige zegels met afbeeldingen van het dagelijkse leven in Babylon in miniatuur. 

Ik zou er wat voor geven om daar een kijkje te gaan nemen, maar een reis naar Irak lijkt me nog steeds een gewaagde onderneming. Je moet natuurlijk wel bedenken dat dit Museum in Bagdad een van de grootste musea van het Midden-Oosten is en ons heel wat over het verleden van Irak kan vertellen.

De grafheuvel van Mithridates II

Grafheuvels vind je niet alleen in Macedonië, maar ook in een vergeten hoek van oost Turkije. Wie had gedacht hier een grafheuvel voor Koning Mithridates II (124-87 v.C.) tegen te komen?

Onderweg naar Nemrud, kom ik langs het dorpje Karakuş. Hier, aan de voet van een soort tumulus, ligt de tombe van Koning Mithridates II met daarvoor twee zuilen met een adelaar in top die de wacht houden. Aan de achterkant staan nog eens twee zuilen waar ooit leeuwen op stonden. Halverwege daar tussenin prijkt dan nog een eenzame zuil met daarop een plaat met een reliëf van Koning Mithridates die zijn vrouw, Laodike, de hand reikt.

Blijkt dat deze koning over de Kommagenen regeerde, net als Antiochus I, de bouwer van Nemrud. De Kommagenen? Ik graaf heel diep in mijn geheugen maar kan niets vinden, wie zijn dat nu weer? Uiteindelijk kom ik aan de weet dat dit onafhankelijke Kommagenerijk in 162 v.C. gesticht werd door Mithridates Kalinikos I. Hij was het die de Perzen en de Macedoniërs (afstammelingen van Alexander de Grote) samenvoegde tot een machtige staat die als buffer diende tussen de Parthen in het Oosten en de Romeinen in het Westen. Het hoogtepunt van hun beschaving werd bereikt onder Antiochus I (69-36 v.C.), de opvolger van Mithridates en bouwer van Nemrud dus.

Wat bijzonder weer om deze grafheuvel zo onverwachts tegen te komen op een heel afgelegen plek – dat is het nu tenminste …

Romeinse nederzettingen

Tijdens het opruimen kwam ik een oud lijstje tegen dat ik ooit gemaakt heb met de Romeinse namen van huidige steden. De lijst is zeker niet volledig, maar ik vind het toch zonde om het daar zo maar onder het stof te laten liggen, misschien heeft iemand hier wel iets aan.

Nederland:
Fectio = Vechten
Lugdunum Batavorum = Leiden
Noviomagus = Nijmegen
Flenio = Naaldwijk
Matilo = Roomburg
Traiectum = Utrecht
Praetorium Agrippinae = Valkenburg

België:
Orolaunum = Arlon
Atuatuca = Tongeren
Turnacum = Tournai
Vertunum = Virton

Frankrijk:
Avenio = Avignon
Aquae Sextia = Aix-en-Provence
Arelate = Arles
Colonia Julia Septimana Biterrae = Béziers
Vesontio = Besançon
Burdigala = Bordeaux
Portus Itius / Gesoriacum / Bonnonia = Boulogne
Bibrax = Beaurieux
Bagacum Nerviorum = Bavai
Augusto Nemetum = Clermont-Ferrand
Cavillonum = Châlon-sur-Saone
Forum Iulium = Fréjus
Gularo / Gratianopolis = Grenoble
Lugdunum = Lyon
Ledosus = Lezoux
Messalia = Marseilles
Matisco = Mâcon
Divodorum = Metz
Colonia Augusta Nemausus = Nimes
Narbo = Narbonne
Nicea = Nice
Cenabum / Orelinianum = Orléans
Arausio = Orange
Limonum = Poitiers
Ruscino = Perpignan
Lutetia = Parijs
Rotamargus = Rouen
Durocortorum = Reims
Argentoratum = Strasbourg
Glanum = St. Rémy
Telo Martius = Toulon
Caesarodunum / Urbs Turonum = Tours
Tolosa = Toulouse
Forum Segusiavorum = Feurs (Loire)

Italië:
Augusta Praetoria = Aosta
Arretium = Arezzo
Aquila = Capestrano
Bononia = Bologna
Brixellum = Brescello
Caesena = Cesena
Fidentia = Fidenza
Florentiola = Fiorenzuola
Forum Corneli = Imola
Forum Druentinorum = Bertinoro
Forum Gallorum = nabij Castelfranco Emilia
Forum Livi = Forlì
Forum Popili = Forlimpopoli
Mediolanum = Milaan
Mevaniola = nabij Galeata
Mutina  = Modena
Neapolis = Napels
Praenesta = Palestrina
Regium Lepidi  = Reggio Emilia
Sassina = Sarsina
Tannetum = Taneto
Taurinorum = Torino
Tauromenium = Taormina

Spanje:
Emporion = Ampurias
Pons = Alcantara
Barcino = Barcelona
Gades = Cadiz
Conimbriga = Condeixa-A-Velma
Emporion = Ampurias
Ilerda = Lérida
Emerita Augusta = Merida
Lucus Augusti = Lugo
Munda = Montilla
Malaca = Malaga
Caesar Augusta = Sarragosa
Saguntum = Sagunto
Hispalis = Sevilla
Tarraco = Taragona
Toletum = Toledo

Duitsland:
Augusta Rauracorum = Augst
Confluentes = Koblenz
Colonia Agrippina = Keulen
Moguntiacum = Mainz
Tabernae = Rheinzabern
Augusta Treverorum = Trier
Colonia Ulpia Traiana = Xanten

Engeland:
Venta Silurum = Caerwent
Camulodunum = Colchester
Londinium = Londen
Rutupiae = Richborough
Readingum = Reading
Viroconium = Wroxeter
Eburacum = York

Diversen:
Aquincum = Budapest (Hongarije)
Tomi = Constantza (Zwarte Zee)
Dyrrachium = Durazzo (Albanië)
Olisipa = Lissabon (Portugal)
Poetovium = Ptuj (Slovenië)
Salona = Split (Kroatië)
Tingis = Tanger (Marokko)
Thamugadi = Timgad (Tunesië)
Oea = Tripoli (Libië)
Ulpia Serdica = Sofia (Bulgarije)
Vindobona = Wenen (Oostenrijk)
Qasr al-Libya = Olbia (Libië)
Ptolemaïs  = Tolmeitha (Libië)
Sala Colona - Rabat (Marokko)
Philadelphia = Amman (Jordanië)
Gadara = Umm Qays (Jordanië)
Gerasa = Jerash (Jordanië)
Petra = Wadi Musa (Jordanië)
Khalil = Hebron (Israel)
Ariha = Jericho (Israel)
Nova Trajana = Bosra (Syrië)
Sergiopolis = Rasafa (Syrië)
Antiochië aan de Orontes = Antakia (Turkije)
Ancyra = Ankara (Turkije)
Genava = Genève (Zwitserland)

Nu dat deze lijst op mijn blog staat is het veel makkelijker geworden om hem bij te werken, wat ik ook t.z.t. zeker zal doen. Misschien willen mijn lezers hier ook aan toe bijdragen? Dat zou pas interessant worden!

Laatst bijgewerkt op 12 juli 2018

De kerk van Arnabasi, BU

Het doel is om een bezoek aan deze Bulgaarsorthodoxe kerk uit de 17^de eeuw te brengen, gewijd aan de geboorte van Christus. Dit is de eerste kerk die ik in Bulgarije bezoek en ik word meteen ingewijd in de symboliek van de orthodoxe stijl. Deze kerk werd gebouwd tijdens de Turkse (Ottomaanse) overheersing en mocht niet hoger zijn dan een ruiter te paard. Hij ziet er dan ook uit als een grote lage stenen schuur, thans gestut, en beschermd met een extra dak.

Ik stap binnen door een deur midden in de lange muur en beland in een ruimte die de galerij genoemd wordt en lager ligt dan het niveau buiten. Het gebouw is in feite in de lengte in tweeën gedeeld, met vooraan in de galerij een heel klein kamertje. Vanuit deze galerij loop ik naar de andere helft van het gebouw die in drieën is gedeeld: de pro-naos waar de vrouwen blijven staan, daarvoor ligt de naos waar de mannen plaatsnemen, en helemaal vooraan ligt het heiligdom en altaar dat alleen door de priesters betreden mag worden en dat met een gordijn afgesloten is.

Ik krijg te horen dat de decoratie van de orthodoxe kerken aan vaste regels gebonden is. Zo bijvoorbeeld worden boven het altaar altijd de 12 apostelen uitgebeeld en onderaan vier iconen, de zg. iconostasen: Christus, Moeder Maria, Aartsengel Michaël en de patroonheilige van de kerk, in dit geval Christus’ geboorte. In de koepel prijkt altijd de Christus Pantocrator. In de naos vindt men inderdaad al deze elementen terug en ook de troon van Christus die met een koord is afgezet zodat niemand op zijn plaats zou gaan zitten. De wanden zijn volledig met fresco’s van heiligen bedekt. In de pro-naos zijn taferelen van hel en verdoemenis aangebracht die nog verwijzen naar de erfzonde (alleen voor de vrouwen natuurlijk) en taferelen uit het Oude en Nieuwe Testament. De 12 figuren op de zijwand stellen niet, zoals verwacht de 12 apostelen voor, maar 12 Griekse wijsgeren (hoe belanden die hier?). Ook leer ik dat de Heilige Drievuldigheid bij de orthodoxen uit vijf elementen bestaat: Vader, Zoon en Heilige Geest, zoals bij ons, maar die bovendien nog omringd worden door de aartsengelen Gabriël en Michaël.

Terug in de galerij is duidelijk te zien dat de restoratie hier nog in volle gang is, ofschoon er toch maar losjes omgegaan wordt met deze kostbare muurschilderingen want je mag er zomaar tegenaan leunen en zie ik onze gids met zijn vingers over de tekeningen gaan. Foei!

Vooraan in deze galerij is een heel bijzonder fresco te zien dat het Rad des Levens uitbeeldt: middenin staat de zon (= jaar) met er omheen 4 kleinere zonnen (= 4 seizoenen); daaromheen voorstellingen van de dierenriem (= 12 maanden); en op de buitenste rand een figuur die het leven voorstelt van de geboorte tot aan de dood. Dit oeuvre is van een onbekende schilder en kan op velerlei manieren verklaard worden. Zo ook de achtergrond van dit Rad dat bovenaan donker is en de nacht of het kwaad zou kunnen voorstellen, terwijl de onderkant licht is en dus de dag of het goede zou kunnen uitbeelden.

Alles bij elkaar een vreemde constructie met nog vreemdere muurschilderingen maar wel heel bijzonder en uniek! Jammer dat ik binnen niet mag fotograferen.

Aya Sophia in Istanbul, TK

Dit is een oude bekende, maar het is steeds of ik slechts maar een deel te zien krijg. Van buiten uit heeft de Haghia Sofia eigenlijk niets uitnodigends, hij is trouwens niet eens fotogeniek. Een beetje rommelig komt hij over met muren, steunberen, koepels en koepeltjes, een allegaartje van gebouwtjes er omheen, zelfs de ene bakstenen minaret valt uit de toon bij de drie andere die van natuursteen opgetrokken zijn. Maar de Haghia Sofia heeft de eerbiedwaardige leeftijd van 1470 jaar bereikt, en dus heel wat oorlogen en aardbevingen getrotseerd. Het is moeilijk te bevatten dat deze “Kerk van de Heilige Wijsheid” zomaar op vijf jaar tijd gebouwd is. Het was Keizer Justinianus die hem in 537 plechtig ingewijd heeft.

 

Als je vanuit de twee brede inkomsthallen via de Keizerlijke Poort de feitelijke kerkruimte betreedt, kun je niet anders dan even stoppen en omhoog kijken. Enorm, wat een gebouw en wat een hoogte! Ik heb me nooit zo klein gevoeld als hier en dan te bedenken dat ik toch ook in de St. Pieters Basiliek in Rome gestaan heb. Daar was ik niet bepaald van onder de indruk terwijl hij qua afmetingen toch veel groter is, of niet? Ik moet even mijn boeken erbij halen. De koepel van de Haghia Sofia ligt 56 meter boven de grond, die van de St. Pieter maar liefst 112 meter. De koepeldiameter bedraagt hier tussen de 31 en de 33 meter (hij is een beetje ovaal) en die van Rome 42,5 meter, maar ja die is bijna duizend jaar later gebouwd en dan door niemand minder dan Michelangelo. Vreemd toch. Ik zit hier een beetje over na te pijnzen en kom tot de conclusie dat de St. Pieters Basiliek als één kolossaal geheel opgezet is. Alles is daar buiten proportie: de zuilen, de beelden, de vloeren, de marmeren draperieën met dito kwasten, in feite de hele plattegrond van de basiliek. Hier in de Haghia Sofia moet je het van deze centrale ruimte hebben, die al met al kleiner van oppervlakte is. Het is ook niet één reusachtig hoogte zoals in Rome, gewoon omdat er een bovenverdieping voorzien is die het gevoel van hoogte even onderbreekt. Die bovenverdieping heeft ook open galerijen die versierd en gestut zijn met zuilen uit oudere Griekse en Romeinse tempels. Daar moet dan het verschil in liggen.

 

De mozaïeken met gouden achtergrond stelen uiteraard de show, vooral de Deësis-mozaïek van Christus Pantocrator met Maria en Johannes de Doper is een absolute topper. Ik heb nu ook leren kijken naar de manier waarop deze steentjes ingelegd werden als het om muurmozaïeken gaat. Ik dacht altijd dat ze gewoon vlak gelegd werden, maar dat is alleen het geval met vloermozaïeken. Voor de muren liggen ze een beetje schots en scheef zodat ze het licht op verschillende manier weerkaatsen, wat op het gouden vlak heel goed te zien is. Hierdoor lijkt het ook of de figuren je echt aankijken, waar je ook staat; ze volgen je als het ware met de ogen. Heel bijzonder is dat, als je het eenmaal weet!

 

Oorspronkelijk was het hele interieur met mozaïeken versierd maar het grootste deel is er in de loop der eeuwen afgevallen, ofschoon steeds vrij nauwkeurig bijgeschilderd zodat de originele tekeningen wel bewaard bleven. Ook is op een bepaald moment in de islamitische overheersing (ik weet niet meer precies wanneer) een pleisterlaag aangebracht om de mozaïeken te verbergen. Gelukkig waarschijnlijk, want zodoende zijn ze wel bewaard gebleven en kunnen wij er vandaag nog van genieten.

 

Ik weet intussen ook het unieke Iznik tegeltafereel te vinden waarop de plattegrond van Mekka uitgebeeld is. Daar ben ik echt opgewonden van want dit is een unicum en dat heb ik zo maar gevonden!

Cyrene, Libië

Naar wat ik gelezen heb, was Cyrene in de oudheid een van de grootste steden van Noord-Afrika (reeds in de 5^de eeuw v.C. waren er al tienduizenden inwoners) samen met Leptis Magna (allicht) en Sabratha, Volubilis in Marokko en Dougga en El Jem in Tunesië.

Ik arriveer bij een lange witte muur waar ik zou gauw geen bordje zie staan over een museum of zo. Binnen de poort ligt een binnenplein waar een dubbele ijzeren deur links wordt ontsloten; de neon lampen flikkeren aan en ik mag deze ruime kale zaal binnen.

Opvallend is dat hier een stèle staat van de oprichters van Cyrene, daterend uit de 4^de eeuw voor Christus waarop te lezen valt dat de inwoners van Thera (het huidige Santorini) zich hier in de 7^de eeuw v.C. vestigden zoals opgedragen door het Orakel van Delphi. Jonge mensen werden er toe aangezet om zich hier te vestigen en Battos werd aangesteld als hun leider en koning. Bijzonder toch dat zo een oud document bewaard gebleven is. En dan moet ik plots  aan Delphi denken als ik het beeld van een sfinx op een Ionische krulzuil midden in de ruimte zie staan. Die lijkt als twee druppels water op de sfinx die in het Museum van Delphi staat en die tussen 570 en 560 v.C. door de rijke inwoners van Naxos aan de tempel geschonken werd en op een 10 meter hoge zuil stond te pronken. Dat moet dus hier dus ook het geval geweest zijn. Niet te geloven hoe dingen soms bij elkaar passen.

Vlakbij de ingang word ik gewezen op een indrukwekkende marmeren Romeinse sarcofaag uit de 4^de eeuw, waar op de lange kant dansende Menaden staan uitgebeeld en op de korte kant een gevleugelde leeuw met menselijk hoofd. Bovenop de deksel zit een echtpaar in de stijl die we kennen van de Etrusken, maar die in die tijd erg in zwang was. Het is een beetje overdadig, maar toch toont de decoratie sporen van verfijning.

Er staan hier een groot aantal goed bewaarde beelden: Aphrodite met een dolfijn aan haar zijde, een knappe jongeling die me aan Apollo doet denken, Heracles ten voeten uit en een damesfiguur met prachtig gedrapeerd gewaad, een kleine Isis helemaal beschilderd, een driehoofdige Hekate met nog verfsporen rond de ogen (uit het heiligdom van Apollo), de alom vertegenwoordigde Drie Gratiën (waarvan er twee nog hun hoofd hebben bewaard) en een heel aantal bustes waaronder die van Marcus Aurelius en van de zuurpruim Demosthenes. Deze laatste zou ik bijna zeggen dat hij de smoor in heeft omdat Alexander de Grote ook in de zaal staat! Ja hoor, heuselijk waar! Ten voeten uit nog wel en duidelijk herkenbaar, met naast hem de povere resten van zijn geliefd paard Bucephales. Nou ja, mijn dag kan niet meer stuk hé? Alexander had ik hier helemaal niet verwacht, moet je weten! Maar ja, het is wel heel logisch dat hij hier staat omdat de Griekse steden van de Cyrenaica samen met Egypte aan hem toekwamen tot ze later geregeerd werden door Ptolemeus en zijn dynastie. Ik wring me uiteraard in alle mogelijke bochten om toch maar een goede foto van Alexander te schieten. De rest van de zaal valt ineens helemaal in het niet. Ik ga zo intens op in mijn foto’s dat ik maar half merk dat het licht plots uit gaat. Ja, hallo? Ik moet toch de rest nog even zien hoor! Achterin staat er bij voorbeeld een heel rijtje met reliëfs waarop paardenrennen en menners zijn uitgebeeld. De paarden van Cyrene waren namelijk beroemd omdat ze sterk waren in de oorlog en snel tijdens de races – dat weet ik dan ook weer.

Maar dan hoor ik de metalen deur dichtslaan en een sleutel die knarsend in het slot omgedraaid wordt. Nee, nou moeten ze me toch niet opsluiten hé? Ik sprint dus meteen naar de deur en klop met mijn vuist op de holle plaat. Gelukkig, ze hebben me gehoord en onder algemene hilariteit word ik uit mijn sombere ruimte bevrijd.

[Klik hier om alle foto's van Cyrene te bekijken]