Online lezing Sakkara: leven in een dodenstad

Het Huis van Horus presenteert een uiterst interessante online lezing over Sakkara. Dit kan een goede voorbereiding zijn voor een eventueel bezoek aan de tijdelijke tentoonstelling die op 1 juni a.s. in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden van start gaat.

Dit is het bericht dat ik doorgestuurd kreeg:

Vanwege de grote belangstelling wordt de online lezing Sakkara: Leven in een dodenstad nogmaals aangeboden. Op dinsdag 2 juni neemt dr. Nico Staring u mee naar deze Oudegyptische begraafplaats met een bijzondere link met Leiden.

Deze lezing draait om de gelijknamige tijdelijke tentoonstelling in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Als één van de samenstellers van de tentoonstelling zal ik u aan de hand van de geselecteerde objecten het verhaal van de dodenstad Sakkara vertellen.

Op 1 juni opent het museum haar deuren weer voor publiek en kunt u de tentoonstelling gaan bekijken. Tot die tijd kunt u de tentoonstelling ook virtueel bezoeken.

Spreker: dr. Nico Staring (Universiteit Leiden)
Datum: dinsdag 2 juni 2020 (19-20 uur)
Locatie: Online
Prijs: gratis

Voor deelname aan de lezing dient u zich te registreren. Dat kan via onderstaande button.

Aanmelden

Veel plezier met de lezing én met het museumbezoek!

Een virtueel museumbezoek in Corona tijden

Nu dat we niet zelf meer naar een museum kunnen gaan – voorlopig dan toch – is het toch wel interessant om eens te grasduinen in de collecties die zo kenmerkend zijn voor elk museum.

Om te beginnen is er het British Museum in Londen dat op zijn blog een zeer verrijkend artikel publiceert: “How to explore the British Museum from home” over hoe we van huis uit op verkenning kunnen gaan.

Ook het Louvre in Parijs pakt uit met een aantal “Online Tours” met daarin speciale aandacht voor de Egyptische afdeling, de fundering en grachten van het Louvre in 1190 en het schitterende plafond van de Galerie d’Apollon.

Het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden pakt uit met “Virtueel naar Rijksmuseum voor Oudheden” met daarin een volledige rondleiding van de tentoonstelling “Cyprus, eiland in beweging” die door de plotse sluiting van het museum vroegtijdig afgebroken werd.

Uiteraard blijft Griekenland niet achter met bv. een virtuele tour van het Acropolis Museum in Athene. Ook is een gecombineerd virtueel bezoek aan vijf verschillende musea in Athene mogelijk via “Go on virtual visits to 5 Athens Museums”, met het Acropolis Museum, het Benaki Museum, het Cyclade Museum, de Basil and Elise Goulandris Foundation, en het Nationaal Archeologisch Museum. Liefhebbers moeten zich wel inschrijven.

Ter afwisseling, omdat we ook niet kunnen en mogen reizen, is het wel leuk om even een kijkje te nemen op de Acropolis in Athene met “Acropolis, Virtual Tour”.

Wie zich helemaal wil onderdompelen in de musea collecties kan bv. ook terecht op de site “These 12 famous museums offer virtual tours you can take on your couch”. Deze biedt een rijke keuze met o.a. het British Museum in Londen, het Guggenheim in New-York, de National Gallery of Art in Washington DC, het Pergamon Museum in Berlijn, het Rijksmuseum in Amsterdam, het Getty Museum in Los Angeles en de Uffizi in Florence.

We hoeven ons dus echt niet uitgesloten te voelen. Geniet er van en blijf gezond!

Napels, het Archeologisch Museum

Van zodra de eerste vondsten rond steden als Pompei en Herculaneum aan het licht kwamen, ontstond er een meten een grote verzamelwoede. Vooral de mensen met geld waaronder de rijke adel van het Koninkrijk Napels deden er alles aan om elkaar de loef af te steken.

De uitbarsting van de Vesuvius in het jaar 79 heeft een enorme hoeveelheid kunstwerken en gebouwen in de tijd bevroren. Dat gold niet alleen voor Pompei en Herculaneum, maar ook voor een heel aantal kleinere nederzettingen waar de gegoede burgers van Rome hun optrekje gebouwd hadden om daar tijdens de hete zomermaanden wat verkoeling te vinden. Zo ontstonden er aan de voet van de Vesuvius lieflijke oorden zoals Boscoreale, Oplontis, Stabiae, Baiae, Cumae, en Pozzuoli, om er een paar te noemen.

Een van de grootste verzamelaars – misschien wel DE grootste - waren de leden van de Farnese familie. De collectie begon in de 16^de eeuw onder Paus Paulus III geboren als Alessandro Farnese die vooral in Rome opgravingen liet uitvoeren. Andere familieleden zoals de hertogen van Parma, Piacenza, Castro, en de graven van Ronciglione, haalden hun kunstwerken in de pas ontdekte steden aan de voet van de Vesuvius. In de tweede helft van de 18^de eeuw belandde hun enorme collectie in Napels.

Gezien de veelzijdige en welbewaarde stukken uit de regio, is het Archeologisch Museum van Napels een unicum en biedt een uiterst rijke verzameling van marmeren en bronzen beelden, kleurrijke mozaïeken, natuurgetrouwe fresco’s, juwelen en munten, evenals veel voorwerpen voor dagelijks gebruik zoals schalen, bekers, potten, vazen, lampen, allerhande meubilair, en zelfs hele bibliotheken.

Jammer genoeg zijn er veel stukken uit hun context gehaald. Fresco’s en mozaïeken werden “uitgezaagd” en voorzien van een houten lijst om zo in een of andere luxe villa of paleis een ereplaats te krijgen. Later werden ze dan weer verspreid om wereldwijd een plekje te veroveren in bekende en minder bekende musea. Kleine voorwerpen zijn nooit deskundige geïnventariseerd en we weten dus weinig of niets over hun herkomst.

Al met al bezit het Archeologisch Museum van Napels een kostbare en zeldzame verzameling om duim en wijsvinger bij af te likken.

Dacia Felix in Tongeren

De Daciërs zijn ons algemeen bekend als de vroegere bewoners van Roemenië. De Romeinen veroverden hun land in 106 n.C. dat daardoor een provincie van het Romeinse Rijk werd.

Veel minder weten wij over de rijke voorgeschiedenis van de Daciërs, die verder teruggaat naar de Geten, Grieken, Scythen en zelfs de Kelten.

De tentoonstelling Dacia Felix in het Gallo-Romeins Museum van Tongeren neemt ons mee op een reis terug in de tijd. Grote kaarten illustreren duidelijk welk volk waar leefde en wanneer. Bovendien staat overal een handige tijdsbalk bij.

De keur aan voorwerpen is afkomstig uit verschillende Roemeense musea en in het bijzonder uit the Nationaal Museum van de Roemeense Geschiedenis in Boekarest waar de meesten onder ons niet zo gauw naartoe zullen gaan. Een unieke kans dus.

Opvallend zijn uiteraard de gouden en zilveren stukken, zoals de gouden paradehelm (425-375 v.C.) en de verguld zilveren paradehelm (400-300 v.C.), de kleine zilveren drinkbeker met gouden rand (50 v.C.- 50 n.C.) en de Koninklijke zilveren drinkbekers (340-330 v.C.). Verder natuurlijk de juwelen, in het bijzonder de spiraalvormige zilveren en gouden armbanden (100 v.C. – 50 n.C), maar ook het sierbeslag van het hoofdstel van paardentuigen in zilver en goud die duidelijk invloed van de Perzen en de Scythen tonen (400-300 v.C.).

Het is even wennen om tegen de chronologische draad in te lopen, terug in de tijd vanaf de Romeinen dus. Hierdoor komen, voor mij althans, de mooiste stukken op het einde. Al met al, is deze tentoonstelling, die trouwens nog tot 26 april 2020 loopt, absoluut de moeite waard!

Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden

Waarom zouden we ver reizen als we in Leiden een heus Rijksmuseum van Oudheden hebben met een zeer rijke verzameling uit de klassieke oudheid.

Mijn hoogtepunten zijn uiteraard te vinden bij de Romeinse en Griekse beelden, stuk voor stuk pronkstukken, keurig geëxposeerd met alle nodige uitleg erbij. Maar voor de liefhebbers is er natuurlijk ook de Egyptische afdeling die heel goed vertegenwoordigd is. Verder zijn er stukken te zien uit Palmyra, Gandhara, Perzië, en Klein-Azië.

En dan zijn er ook de kleinere voorwerpen zoals de terracotta beeldjes, allerhande potten en schalen, munten en juwelen, kralen en spelden, wapens en wapenuitrustingen, etc. Kortom, de liefhebber kan hier makkelijk een hele dag doorbrengen.

Tussen mijn vele favorieten citeer ik het marmeren hoofd van Aphrodite uit de 3^de eeuw v.C. uitgevoerd in de stijl van Praxiteles, de goed-herkenbare Socrates uit de Romeinse tijd naar een origineel uit ca. 380 v.C., een gelijkaardige buste van Euripides die ook een kopie is van een origineel uit de 4^de eeuw v.C., of nog de schattige marmeren Pan geïnspireerd op een werk van Polycleitus en hier in een Romeinse weergave uit 50-350 n.C. te zien is.

Ook stop ik even bij de zware gouden armband uit Alexandrië (100-50 v.C.) en de slankere uitvoering in goud en electrum afkomstig uit Troje (700-600 v.C.). Uit Gandhara stamt dan weer een zeer hellenistisch hoofd van een man met hoofdtooi in stuc en verf en eentje van een jonge man, beide gedateerd tussen 300 en 500 n.C.

[Klik hier om meer foto’s te bekijken]

De Medagliere in Syracuse

Met de Medagliere wordt, zoals het woord al verraad, een verzameling medailles en munten bedoeld. Deze bijzonder rijke collectie is te vinden in het ondergrondse gedeelte van het Archeologisch Museum van Syracuse. Deze zwaar beveiligde afdeling is slechts op bepaalde uren open, en het is zeker de moeite om hier extra tijd voor uit te trekken.

Hier zijn een verbluffend aantal munten te zien die nog dateren uit de dagen toen de eerste Griekse kolonies zich in Italië vestigden en kunnen makkelijk teruggaan tot de 6^de-5^de eeuw v.C. We komen klinkende namen tegen zoals de koningen Dionysus I, Agathocles, Hieron II, Gelo, Timoleon van Korinthe, Philippus II van Macedonië, en Pyrrhus van Epirus. Heel opvallend zijn de gouden darics uit de tijd van Darius I, een duidelijke bewijs dat er zaken gedaan werden met het verre Perzië.

Uiteraard zijn de gouden, zilveren en electron munten niet uitsluitend in Syracuse gevonden. De Griekse kolonies hadden zo elk hun eigen domein en rijk gevestigd verspreid over heel Zuid-Italië en Sicilië, dat bekend stond als Groot-Griekenland. Zodoende vinden we bv. munten uit Metapontum, Paestum, Megara, Sybari, Katana, Akragas en Morgantina met afbeeldingen van hun eigen goden en godinnen, of van een of andere koning die in hoog aanzien stond.

De mythologische figuur van Aretusa, een nimf en dochter van Nereus was en is nog steeds populair, vooral in Syracuse. Ook de gouden tetradrachme van Persephone is een uitblinker.

Deze collectie is echt de moeite van het bekijken waard!

[Klik hier om alle foto's van de Medagliere te bekijken]

Heropening van het Basra Museum, Irak

Na bijna vier decennia van oorlogen en conflicten is het Museum van Basra nu open voor het publiek.

Er is in dat land veel gebeurd. Eerst de Golf Oorlog, toen de Amerikaanse inval om het regime van Saddam Hoessein ten val te brengen, en tenslotte de IS die veel van Iraks cultureel erfgoed vernietigd en/of gestolen heeft. Duizenden erfstukken uit de tijden van de Assyriërs, Babyloniërs, Perzen, Romeinen en Islamieten zijn daarbij spoorloos verdwenen. 

[Foto van The National]

Nu zijn er met hulp van het British Museum en andere organisaties een heel groot aantal stukken ondergebracht in een voormalig paleis van de laatste dictator. Ongeveer 2.000 voorwerpen komen uit de opslagruimte van het Iraaks Museum in Bagdad, plus een honderdtal geplunderde stukken uit het buitenland. De Verenigde Staten alleen hebben sinds 2005 meer dan 3.000 gestolen voorwerpen onderschept en teruggestuurd. Ook het VK heeft antiquiteiten teruggegeven, waaronder een zeldzame Babylonische kudurru, een officieel document in spijkerschrift uit het tweede millennium v.C. waarin de koning een van zijn onderdanen beloont met land en andere giften. Men hoopt natuurlijk dat er meer gestolen stukken terug naar huis zullen komen.

De plannen bestaan om mettertijd een bibliotheek met archeologische boeken toe te voegen, alsook een vergaderzaal en een workshop.

Het Museum van Thasos

Klein maar fijn, typeert het Museum van Thasos. Hier zijn de vondsten uit Thasos zelf tentoongesteld, ttz van het eiland en in het bijzonder van de antieke stad.

De collectie is zeer uiteenlopend, van grafurnen en -giften tot de rijke getuigenissen uit de Hellenistische en Romeinse tijd.

Bij aankomst in het museum, wordt de bezoeker meteen begroet door een 2,50 meter grote Kouros die een geit draagt. Het beeld dateert uit 600 v.C. en is nooit helemaal voltooid, maar details zoals zijn haar zijn bijzonder goed weergegeven.

Maar er zijn heel wat uitschieters zoals het hoofd van Alexander de Grote uit de 2^de eeuw n.C., een fijn uitgewerkt hoofd van Dionysos uit het gelijknamig heiligdom uit de 4^de eeuw v.C, een paardenhoofd afkomstig van het heiligdom van Heracles gedateerd tussen 470-460 v.C. of de Pegasus uit de Tempel van Heracles van 500 v.C. Een zeldzame vondst is dan weer de stenen maatbank voor het controleren van vloeistoffen afkomstig van de Agora die uit de 3^de eeuw n.C. stamt.

Verder zijn er juwelen, vazen, munten, terracotta hoofdjes, grafsteles en mozaïeken te bewonderen - allemaal de moeite waard!

[Klik hier om alle foto's te bekijken]

Uitgelicht: de “Epinitron”

De “epinitron” is een vreemd voorwerp waar je gewoonlijk in een museum aan voorbij loopt, tenzij het duidelijk toegelicht wordt.

Dit is bv het geval in het Museum van Antalya waar met een tekening duidelijk gemaakt wordt hoe de terracotta vorm over de dij en knie past. De vrouwen gebruikten dit attribuut bij het spinnen van wol. In feite, is dit een soort vingerhoed, die in dit geval de dij van de spinster beschermt.

Dergelijke mooi versierde epinetra worden meestal teruggevonden in de graven van ongetrouwde meisjes maar ook in tempels gewijd aan een vrouwelijke godheid.

Een ander voorbeeld van een “epinitron”, ditmaal afkomstig uit Attica, is te bewonderen in het Museum van Thasos en dateert uit de 5^de eeuw v.C.

Herculaneum krijgt toch zijn eigen museum

Het heeft dan wel 44 jaar geduurd, maar nu is het zg. Antiquarium in Herculaneum eindelijk (sinds december 2018) opengesteld voor het publiek.

Het Antiquarium werd gebouwd in 1974 maar nooit geopend

© Daniela Leone; courtesy of Parco archeologico di Ercolano

Om te beginnen loopt er een tijdelijke tentoonstelling, SplendOri die tot 30 september 2019 toegankelijk blijft. Hierin worden voorwerpen getoond die in de loop van de 20ste eeuw opgegraven zijn. Het gaat hier om juwelen, munten, kandelaars, bronzen en glazen voorwerpen die al lang opgeslagen waren, alsmede stukken uit het Nationaal Archeologisch Museum van Napels en zilverschatten uit de Moregine Villa in Pompei.

Ofschoon het Antiquarium al in 1974 klaar was, heeft men nu dan toch besloten om het te openen om het 280ste jaar dat de eerste opgravingen in Herculaneum begonnen, ttz in 1738.

Binnenkort zal er in Villa Campolieto, het moderne gedeelte van Ercolano, een tentoonstelling georganiseerd worden over ebbenhout en houten meubels. In de herfst zal er in het vroegere paleis van naburig Portici een selectie van 2.000 jaar oud voedsel getoond worden – verkoold en zodoende goed bewaard na de vulkaanuitbarsting.

Nou ja, allemaal een beetje rommelig maar er valt wat te zien. De Italianen kennende, zal dit nog wel even duren.