Het Reza Abassi Museum in Teheran, Iran

De naam van dit museum verraad weinig of niets over zijn collectie, maar bij nader inzien is het één grote pronk van gebruiksvoorwerpen die gevonden zijn sinds het tweede millennium v.C. tot het einde van de 7^de eeuw n.C.

Voor mij is vooral de derde verdieping van belang (de tweede is gevuld met islamitische kunst) waar allerlei aarden gebruiksvoorwerpen wedijveren met gouden en zilveren stukken, voornamelijk uit de periode van de Sassanieden.

We zien hier een uiteenlopende verzameling bronzen paardenbitten en schalen uit de 8^ste-7^de eeuw v.C. Verder gouden Rhytons van de Meden uit de 7^de-6^de eeuw v.C. en van de Perzen uit de 5^de-4^de eeuw v.C. Verder vinden we hier typisch gouden Achaemeniden armbanden, bekers, amforen en een rijk assortiment versierselen allerhande.

Opvallend is bij voorbeeld het vrouwenhoofd uit het Seleuciden-Parthische tijdperk (2^de eeuw v.C.-3^de eeuw n.C.) evenals twee schitterende Parthische kettingen, eentje met fijne kraaltjes die gedateerd wordt tussen de 2^de eeuw v.C. en de 3^de eeuw n.C. en de andere uit de 2^de eeuw n.C. die absoluut modern aandoet!

Dit spreekt mij trouwens ook meer aan dan het Nationaal Museum waar meer beelden, zuilen en reliëfs ondergebracht zijn.

[Klik hier voor meer foto's van het Reza Abassi Museum]

Uitgelicht: de antieke stormram

Hoe een antiek stormram er uit ziet weten we voornamelijk van afbeeldingen zoals die van de Nike van Samothrake en de Nike van Cyrene die de golven en elementen trotseren staande op een scheepsram dat gemonteerd was op de boeg van het schip.

Tot voor kort waren er maar een viertal van zulke massieve rammen bekend, verspreid over musea in Israel, Duitsland en Sicilië. Maar de onderwaterarcheologie is duidelijk in opmars en zo heeft men in de wateren van de Egadi eilanden ten westen van Sicilië een aantal stormrammen opgedoken.

Hierbij dient vermeld te worden dat hier geschiedenis geschreven werd want dit is de plek waar op 10 maart 241 v.C. de Romeinen en de Carthagers elkaar te lijf gingen, de Romeinen met “slechts” 300 schepen tegen de 700 schepen tellende vloot van Carthago. Tegen alle verwachting in, wonnen de Romeinen deze slag en hiermee kwam dan ook een einde aan de Eerste Punische Oorlog.

Opvallend is dat hier bij Egadi elf van zulke stormrammen gevonden en geborgen zijn. Elk ram weegt maar liefst 125 kilo en zat oorspronkelijk vastgeklonken op de boeg van de triremen en quinqueremen, schepen met resp. drie en vijf rijen roeiers. Het hout van de schepen is met de jaren vergaan maar de rammen hebben het overleefd.

Het opwindende nieuws is dat er momenteel drie van zulke stormrammen te zien zijn op de tentoonstelling Sicilië en de Zee in het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Twee rammen zijn duidelijk Romeins, de ene zelfs versierd met een bronzen Nike, de godin van de overwinning en de andere met de afbeelding van een bronzen zg. Montefortino-helm met drie pluimen die gewoonlijk door huurlingen gedragen werd. Onder de afbeelding van Nike staan bovendien de namen van Marcus Publicius en Gaius Papirius vermeld, vermoedelijk twee vooraanstaande Romeinen en onder de helm op de andere ram is de naam Lucius Quinctius ingekerfd.

Bijzonder is ook dat in de eerste scheepsram de spijkers ook nog aanwezig zijn.

De grote verrassing is echter dat men ook één Carthageens ram gevonden heeft, het enige dat tot nu toe opgedoken is.

Dit toont geen extra versiering, maar wel een inscriptie gericht aan de god Baal waarvan ik alleen de Engelse vertaling genoteerd blijk te hebben: Let this ram be aimed at the ship: with the wrath of Baal who allows the target to be reached, let this go and strike the garnished shields in its center. Deze ram is duidelijk beschadigd (rechter benedenhoek) en dit zou er op wijzen dat in het vuur van het gevecht de ene ram tegen de andere gebotst is. Geweldig toch dat zoiets na 2.500 jaar af te lezen is!

[Klik hier om alle foto’s van Sicilië en de Zee te zien]

Binnenkort een virtueel museum

Naar aanleiding van de recente opgravingen in Kibyra werd een project gestart om de gevonden voorwerpen te digitaliseren dankzij lazer technologie. Kibyra is vooral bekend als stad van de gladiatoren, in de buurt van het moderne Gölhisar.

[Picture from the Hurriyet Daily News]

Kibyra ligt bovendien niet ver van het beter bekende Sagalassos en het is dan ook niet verwonderlijk dat de vondsten in hetzelfde naburige museum van Burdur zijn ondergebracht. De ruimte daar is echter te klein en de meeste stukken lopen dus het risico om ergens in de opslagruimtes te verdwijnen.

Het voornaamste doel van deze lazer techniek is bedoeld om een breder publiek in de gelegenheid te stellen om deze vondsten (dus ook die uit latere opgravingen) “tentoon” te stellen voor het internetpubliek.

Het beoogde virtuele museum zou over twee maanden klaar zijn en zou in parallel met de stukken die in het museum van Burdur staan beschikbaar worden voor het grotere publiek. Bijzonder is bovendien dat niet alleen de gevonden voorwerpen stuk voor stuk gescand worden maar dat ook het stadion, de Agora en de Bouleuterion van het antiek Kibyra gescand worden. Archeologen en liefhebbers zullen zich op deze manier dus een heel volledig beeld kunnen vormen.

Deze techniek is reeds bekend in de industriële sector, bouwbedrijven en restauratie projecten, maar voor de archeologie is dit een primeur.

De volgende stap zou een driedimensionale print van de opgegraven voorwerpen kunnen zijn. Moderne technologie staat echt voor niets. Ik ben benieuwd

Een kijkje in het nieuwe Acropolis Museum

Eindelijk heb ik zelf een kijkje kunnen nemen in het nieuwe Acropolis Museum in Athene – echt de moeite waard.

Natuurlijk draait alles rond de friezen en reliëfs van het Parthenon die hier een veilig onderdak gevonden hebben, maar dat geldt ook voor reliëfs uit het tempeltje van Niké dat nu bijna helemaal gerestaureerd is, en voor de Kariatiden van het Ereichteion.

Veel stukken, zoals de friezen van het Parthenon die nu ongeveer op ooghoogte staan kun je nu uiteindelijk veel beter zien dan voorheen boven de tien meterhoge zuilen en in het fronton. De mankerende panelen, en dat zijn er toch heel wat, zijn vervangen door blekere copies. De originele friezen staan grotendeels in het British Museum in Londen en ook een paar in het Louvre in Parijs. Maar hier is dus het hele verhaal echt wel duidelijk af te lezen.

Het museum is modern van opzet, met heel veel glazen buitenwanden die een zee van licht binnenlaten. Van hier binnen (en buiten van op het terras waar je kunt verpozen voor een koffie of een verfrissing) heb je trouwens mooi zicht op de Acropolis zelf.

In de afdeling archaïsche kunst mag niet gefotografeerd worden. Dat is jammer, zeker omdat daar ook een aantal koré’s en kourossen staan samen met een kopie die helemaal ingekleurd is zoals het origineel er ooit uit heeft moeten zien. Wel heel erg bijzonder om zoiets te zien natuurlijk.

Hier staat ook het overbekende trireem reliëf tentoon dat al in de 5^de eeuw v.C. gemaakt werd. En natuurlijk het hoofd van de jeugdige Alexander dat op de Kerameikos (begraafplaats) van Athene gevonden werd, waarschijnlijk gemaakt door Leochares tussen 340 en 330 v.C. Er is ook een aparte kamer ingericht voor de vondsten uit het heiligdom geweid aan de Grote Goden in Samothrace met interessante toewijdinginscripties van Arsinoe III, dus zus van de beroemde Cleopatra, maar ook van Alexander IV (zoon van Alexander de Grote) en Philippus III Arrhideus (de achterlijke halfbroer van Alexander de Grote) die beiden na de dood van Alexander de Grote in naam tot koning gepromoveerd werden zonder ooit zelf te regeren.

Het entreekaartje is trouwens gecombineerd met dat van de Acropolis zelf.

[Klik hier om alle foto's van het Nieuwe Acropolis Museum te bekijken]

Het Numismatisch Museum in Athene

Dit museum wordt jammer genoeg meestal overgeslagen bij een bezoek aan Athene. Uiteraard zijn de Acropolis en het Nationaal Museum de hoogtepunten, maar dit intieme museum dat ondergebracht is in de voormalige residentie van Heinrich Schliemann (ja, de man die Troje op de kaart zette) is een juweeltje op zich!

Hier ligt de meest complete verzameling Griekse munten te pronken en niet alleen met munten afkomstig uit Schliemann’s privé collectie maar ook van verschillende andere privé verzamelingen en een eigen uitgebreide verzameling. De privé collecties werden als een geheel behouden en zijn ook zo uitgestald, maar in andere kamers zijn de munten bij voorbeeld chronologisch uitgestald, of samengebracht per stad (iedere stad had zo zijn eigen symbool), dan weer met de afbeeldingen van heersers uit de hellenistische wereld of met afbeeldingen van bijzondere gebouwen zoals de vuurtoren van Alexandrië of de tempels van Epidaurus of Selge.

Mijn belangstelling gaat natuurlijk uit naar de uitgebreide sortering munten van Philippus II en Alexander de Grote (in koper, zilver en goud), maar ook die van zijn opvolgers in Egypte, Bactrië en Thracië krijgen al mijn aandacht.

Mijn hoogtepunten zijn te bekijken in deze album, Numismatic Museum (klikken).

Kies eens voor het Archeologisch Museum van Firenze, Italië

Wie naar Firenze vertrekt, bezoekt steevast het Museum van de Uffizi, maar nu ben ik eindelijk eens naar het Archeologisch Museum geweest – een juweeltje op zich.

Het overgrote deel van de voorwerpen stamt uit de privécollecties van de Medici en dus is de herkomst dikwijls duister of niet meer te achterhalen, maar dat neemt niet weg dat dit zeker de moeite van het bewonderen waard is. De Medici hadden niet alleen geld maar ook smaak.

De Egyptische verzameling is de grootste, niet meteen mijn ding maar het zijn inderdaad allemaal wel bijzondere stukken, zoals bij voorbeeld de vele grafsteles waar de originele kleuren nog op te zien zijn en dateren uit het 2^de-3^de millennium v.C. en een Egyptisch wagen die voor de jacht gebruikt werd en gedateerd wordt tussen 1550 en 1291 v.C.

Maar er staat ook een zeer kleurrijke aarden sarcofaag uit Magna Graecia (Zuid-Italië) met taferelen die zo zijn gekopieerd van het beroemde Mausoleum in Halicarnassos. Verder nog aarden en zilveren vazen, kannen en amforen al dan niet geïmporteerd uit Griekenland, en ook schalen, kommen en andere gebruiksvoorwerpen afkomstig uit Etruskische graven (7^de-6^de eeuw v.C.) waar de grote gouden fibulae de echte blikvangers zijn.

Bijzonder boeiend vind ik dan de uitgebreide verzameling kleine bronzen beeldjes uit de periode tussen de 4^de eeuw v.C. en de 1^ste eeuw n.C. Zo staat hier een Zeus, kopie van een origineel werk van Phidias of Miro, een Romeinse kopie van Tyche uit Antiochië, een niet erg lijkende buste van Alexander en eentje van een van zijn opvolgers, een beeldje dat makkelijk verward kan worden met dat van Alexander in het Museum van Napels maar wel Etruskisch is en uit de 4de eeuw v.C. dateert, een uiterst sierlijke Minerva van Etruskische makelij, en tenslotte een verzameling munten waartussen ik natuurlijk die van Alexander en Ptolemeus uitpik.

Veel volk loopt hier niet rond in dit voormalige klooster, maar juist daarom is het heerlijk genieten!

[Klik hier om alle foto's van het Archeologisch Museum te bekijken]

Uitgelicht: de bijenkorf

Het best bewaarde geheim op het vliegveld van Athene is het kleine museum net boven de vertrekhal. Hier zijn voorwerpen bijeen gebracht die bij de aanleg van het nieuwe vliegveld te voorschijn zijn gekomen. We zien hier vazen, kommen, schalen, kralen, gewichten van weefgetouwen, decoratieve dakpannen maar ook ruwe inscripties over landeigendom, t.t.z. voorwerpen die door de gewone burgers, de landelijke bevolking rond Athene sinds de oudheid gebruikt werden.

Hier ligt dan ook het meest opvallende stuk, een aarden bijenkorf inclusief het bijbehorende deksel. Dergelijke bijenkorven werden naar het schijnt al tijdens de Bronstijd in Griekenland gemaakt en het model is blijkbaar de eeuwen door amper veranderd. Deze hier dateert uit de 4^de eeuw v.C. maar zulke stukken werden tot ver in onze 20ste eeuw ook nog gemaakt en gebruikt.

Toch wel bijzonder zo een bijenkorf die 4.000 jaar bestaat.

[Klik hier voor alle foto's van het airport museum]

Het Nationaal Museum van Iran in Teheran

Dit museum herbergt een zeer uitgebreide collectie voorwerpen, uiteenlopend van het paleolithische en prehistorische tijdperk tot het Achaemeniden- en Sassanidenrijk, gevolgd door de Islamitische overheersing en alle latere beschavingen. Het is een hele hap, die geschiedenis van Iran, het oude Perzië en ik ben niet overtuigd dat een bezoek aan dit museum hier veel duidelijkheid in brengt. Het is eerder een “proeven” van de verschillende tijdperken, die je mentaal dan ergens hoopt te kunnen plaatsen.

Het blijft een open vraag of je een museum als dit aan het begin of aan het einde van de (rond)reis moet bezoeken. Ik zou zeggen beide, maar dat is natuurlijk niet haalbaar, zeker als men zoals hier een tijdspanne van duizenden jaren beslaat.

Zelf heb ik me in mijn voorbereidingen beperkt tot de periode lopende van Cyrus de Grote in de 6^de eeuw v.C. tot het einde van het Sassanidenrijk in de 7^de eeuw n.C. – t.t.z. de opkomst van de Islam. Dat is al meer dan duizend jaar, en ik ben heel blij dat ik toch een aantal stukken zo een plaats kan geven. Die behoren voornamelijk tot het paleizencomplex van Persepolis. Zo vindt men hier bij voorbeeld een kapiteel in de vorm van een hoofd dat op elk van de vier zuilen van het Tripylon prijkte, en het trappenhuis met versierde zijwanden uit hetzelfde gebouw. Verder nog het zo genaamde Audiëntie reliëf dat middenin de noordelijke trappenwand van de Apadana stond en later, waarschijnlijk door Xerxes, verhuisd werd naar de Schattenkamer, en nu dus hier een onderkomen gevonden heeft. Dit is wel het pronkstuk van de hele tentoonstelling volgens mij, misschien ook omdat het zo een bekend tafereel voorstelt waarbij de koning zijn Chiliarch (bevelhebber) ontvangt die hem zoals gebruikelijk groet met een kushand.

Ook interessant is het basalten beeld van Koning Darius I uit Egypte met inscripties in het Oud-Perzisch, Elamitisch en Babylonisch aan de ene kant en in Egyptische hiëroglyfen aan de andere. Waarschijnlijk werd het tijdens het bewind van Xerxes naar Susa overgebracht.

Een ander opvallend stuk is het bijna twee meter grote bronzen beeld van een Parthische edelman, dat gedateerd wordt tussen 200 voor en 200 na Christus – een ruime marge. Dit bijzondere beeld was ook te zien op de tentoonstelling over Alexander de Grote in Mannheim, het voelde dus echt als een wederzien! Een leuk detail is dat dit beeld door niemand minder dan Aurel Stein gevonden werd in 1930.

Handig zijn ook de verschillende kaarten, zoals die van het oude Perzische Rijk toen het kersvers aangezwollen was door de verovering van de Meden onder Cyrus de Grote of een plattegrond van het Koninklijk paleis van Susa.

Dit museum is zeker een uitstekende aanvulling voor wie naar Persepolis op zijn programma heeft staan.

[Klik hier alle foto's uit het museum van Teheran te bekijken]

Sicilië en de zee, een nieuwe tentoonstelling in het Allard Pierson Museum

Een spannend vooruitzicht, deze tentoonstelling over Sicilië en de Zee, Duik in het verleden – letterlijk en figuurlijk.

Centraal gaat het hier om de verschillende Romeinse en Carthageense scheepswrakken die recentelijk in de zee voor de kust van Sicilië gevonden zijn. Op zich is dat niet verwonderlijk want dit eiland ligt middenin de Middellandse Zee en was de eeuwen door een waar knooppunt van handel, cultuur en beschaving. Myceners en Feniciërs waren de meest bedreven zeevaarders in deze wateren, maar later natuurlijk ook het domein van de Romeinen.

Op deze tentoonstelling worden wrakken toegelicht en voorwerpen tentoongesteld die eeuwen op de zeebodem lagen, afkomstig uit zes verschillende scheepswrakken. Het meest opwindende vind ik zelf altijd de vele bronzen voorwerpen, altijd zeldzaam omdat brons grif omgegoten werd voor het maken van kanonnen en kogels. Maar in de diepte van de zee kunnen we ook bronzen beelden en andere voorwerpen ontdekken die daar eeuwenlang beschut lagen tegen plundering.

Aansluitend wordt aan de hand van foto’s het actuele menselijke probleem belicht “Aankomst op Lampedusa” dat geen verdere uitleg nodig heeft.

De tentoonstelling loopt van 9 oktober 2015 tot en met 17 april 2016. 

[Klik hier om alle foto's van de tentoonstelling te zien]

Apollonia aan de Via Egnatia (Albanië) heeft zowaar een eigen museum!

Apollonia zelf is al verrassend genoeg met een indrukwekkende zuileningang tot de Bouleuterion en een goed gerestaureerd theatertje, allemaal uit de Romeinse tijd, maar ik verwachtte hier geen eigen museum. Het is eigenlijk heel charmant ondergebracht in het 14^de-eeuwse klooster dat bij de aanpalende kerk van de heilige Maria hoort, op zich trouwens ook een bezoek waard.

Onder het alziend oog van Christus Pantocrator in de koepel de kerk, hebben een heel aantal antieke fragmenten een plaatsje gevonden. Zo zien we bv. Korinthische kapitelen die ondersteboven op de grond staan en als voetstuk dienen voor een of ander religieus voorwerp of gewoon voor een bosje bloemen waar een kleurig kleedje onder ligt. Aan de ingang vinden we een marmeren rand van een waterput met duidelijke groeven van de touwen waaraan de zware emmers opgehaald werden, of een paar kleine sarcofagen die tot minituintjes bevorderd zijn. In de muren van de kerk, het klooster en andere bijgebouwen zijn overal spolia te zien, ttz recuperatiemateriaal uit vroegere tijden, hier dus uit de oudheid.

De portiek op de eerste verdieping die ons naar het museum zelf leidt biedt dan weer onderdak aan steles en kleine altaren, waarschijnlijk net niet mooi genoeg om binnen een plaatsje te verdienen.

Aangezien de resten van Apollonia overheersend Romeins zijn, verwacht ik dit ook in het museum te vinden, maar niets is minder waar. De kunstvoorwerpen gaan terug tot de vroege Bronstijd, gevolgd door Griekse vazen, kommen en schalen in stijl en herkomst teruggaand tot de 5^de eeuw v.C., maar er staan ook flessen en potjes die in Apollonia zelf gemaakt zijn met tussendoor Italische import.

Uiteraard is de Hellenistische periode goed vertegenwoordigd met een keur aan marmeren steles, reliëfs, bustes en beelden, maar de grote blikvanger vind ik het gave schild. Eerst denk ik dat het Macedonisch is, maar volgens de uitleg is dit echt Illyrisch uit de 4^de eeuw v.C., al zijn dezelfde motieven en versieringen gebruikt met in het midden een Gorgo die haar tong uitsteekt op de archaïsche manier en ons met fonkelende ogen aanstaart! Het staat overigens heel broederlijk naast een Macedonische helm uit 314-312 v.C. Mijn dag kan niet meer stuk! Wat een ontdekking!

[Klik hier voor foto’s van Apollonia – het museum staat aan het einde]