Pergamon in het Metropolitan Museum in New-York

Wie de komende weken naar New-York gaat om er onder andere een bezoek te brengen aan het Metropolitan Museum, wordt beloond met een speciale tentoonstelling over Pergamon.

Dit is een unieke gelegenheid om een rijke verzameling van 264 kunstwerken uit de hellenistische tijd verenigd te zien, afkomstig uit verschillende musea wereldwijd. Uiteraard heeft het Pergamon Museum in Berlijn hieraan zijn medewerking verleend met een derde van de totale verzameling, maar ook musea elders in Duitsland, in Griekenland, Italië, Oostenrijk, Frankrijk, Denemarken, Marokko, Tunesië en de Verenigde Staten.

De verzameling bestaat uit marmeren en bronzen beelden, terracotta figuurtjes, gouden juwelen en bewerkte camee’s, bijzondere munten en een collectie glaswerk.

Het is bekend dat Pergamon, het moderne Bergama, zijn hoogtepunt bereikte onder het bewind van de Attaliden Dynastie die ruim honderd jaar over grote delen van Klein-Azië regeerde, tot het Rijk van Pergamon bij Rome gevoegd werd in 133 BC.

De tentoonstelling loopt nog tot 17 juli 2016.

De geschiedenis van Sicilië in het British Museum

De tentoonstelling “Sicily culture and conquest” is een unieke gelegenheid om meer te weten te komen over Sicilië, een eiland dat eeuwenlang op het kruispunt van veel beschavingen ligt.

In de oudheid was een aanleghaven en zeker een kolonie een grote troef in het handelsverkeer in en rond de Middellandse Zee. Sicilië is bovendien het grootste eiland in de Mare Nostrum, waar de eeuwen door om gevochten werd. 

Eerst waren het de Griekse kolonisten die zich hier vestigden, maar al gauw kwamen de Carthagenen opdagen die maar op een boogschut afstand, in het huidige Tunesië, woonden en de vruchtbare grond wilden uitbuiten. Met de opkomst van Rome kwam het onvermijdelijk tot een confrontatie met Carthago die in drie Punische Oorlogen uitgevochten werd en uiteindelijk door de Romeinen gewonnen werd. Natuurlijk namen de Byzantijnen de scepter over.

Met de opkomst van Islam landden de Arabieren op het eiland en plantten hier de eerste citroen- en sinaasappelbomen. De Noormannen uit Frankrijk rukten op hun beurt op en bouwden hier hun kathedralen met de schitterende mozaïeken zoals die in Monreale en Palermo die wel in alle reisgidsen pronken. De Spanjaarden, t.t.z. Aragon heerste ook een tijd over het eiland en zij pakten uit met wat later beroemd zou worden als de Siciliaanse Barok.

Hierna volgden dan nog heersers uit het Huis van Savoy, de Oostenrijkse Habsburgers en de Spaanse Bourbons tot het eiland uiteindelijk onder Garibaldi bij het inmiddels eengeworden Italië werd ingelijfd.

Al die bezettingen en overheersingen hebben uiteraard hun sporen achtergelaten, niet alleen in de cultuur van de eilandbewoners maar ook in hun dagelijkse leef- en eetgewoontes.

Deze tentoonstelling die tot 14 augustus 2016 loopt, is zeker een aanrader voor wie toch iets meer wil weten over dit overigens fascinerende eiland. 

Uitgelicht: De Palmyrese schone

De afbeelding van de knappe koningin Zenobia is bekend genoeg, en als je zo door de verschillende musea loopt lijkt het wel of zij overal staat. Dat is dus niet zo, al zijn het meestal wel dames van rang en stand natuurlijk die in soortgelijke gewaden gehuld zijn, want arme mensen hadden geen geld om een beeltenis van zichzelf en hun dierbaren op hun graf te zetten.

In Syrië zien we zulke beelden dus wel, bv in het nu beschadigde Museum van Palmyra, de dame alleen of met haar echtgenoot of samen met andere familieleden. 

  

Aangezien Syrië eeuwenlang deel uitmaakte van het Ottomaanse Rijk is het dus niet te verwonderen dat we ook Palmyrese schonen in het Archeologisch Museum van Istanbul tegenkomen.

Dichterbij huis staan er een paar voorname voorbeelden in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden 

     

en ook in het Römisch-Germanisches Museum in Keulen staat er minstens eentje. 

Er zijn vast nog andere Palmyrese schonen te bewonderen, en als je er eentje gezien hebt, herken je ze in één oogopslag. Blijven kijken dus!

Het Reza Abassi Museum in Teheran, Iran

De naam van dit museum verraad weinig of niets over zijn collectie, maar bij nader inzien is het één grote pronk van gebruiksvoorwerpen die gevonden zijn sinds het tweede millennium v.C. tot het einde van de 7^de eeuw n.C.

Voor mij is vooral de derde verdieping van belang (de tweede is gevuld met islamitische kunst) waar allerlei aarden gebruiksvoorwerpen wedijveren met gouden en zilveren stukken, voornamelijk uit de periode van de Sassanieden.

We zien hier een uiteenlopende verzameling bronzen paardenbitten en schalen uit de 8^ste-7^de eeuw v.C. Verder gouden Rhytons van de Meden uit de 7^de-6^de eeuw v.C. en van de Perzen uit de 5^de-4^de eeuw v.C. Verder vinden we hier typisch gouden Achaemeniden armbanden, bekers, amforen en een rijk assortiment versierselen allerhande.

Opvallend is bij voorbeeld het vrouwenhoofd uit het Seleuciden-Parthische tijdperk (2^de eeuw v.C.-3^de eeuw n.C.) evenals twee schitterende Parthische kettingen, eentje met fijne kraaltjes die gedateerd wordt tussen de 2^de eeuw v.C. en de 3^de eeuw n.C. en de andere uit de 2^de eeuw n.C. die absoluut modern aandoet!

Dit spreekt mij trouwens ook meer aan dan het Nationaal Museum waar meer beelden, zuilen en reliëfs ondergebracht zijn.

[Klik hier voor meer foto's van het Reza Abassi Museum]

Uitgelicht: de antieke stormram

Hoe een antiek stormram er uit ziet weten we voornamelijk van afbeeldingen zoals die van de Nike van Samothrake en de Nike van Cyrene die de golven en elementen trotseren staande op een scheepsram dat gemonteerd was op de boeg van het schip.

Tot voor kort waren er maar een viertal van zulke massieve rammen bekend, verspreid over musea in Israel, Duitsland en Sicilië. Maar de onderwaterarcheologie is duidelijk in opmars en zo heeft men in de wateren van de Egadi eilanden ten westen van Sicilië een aantal stormrammen opgedoken.

Hierbij dient vermeld te worden dat hier geschiedenis geschreven werd want dit is de plek waar op 10 maart 241 v.C. de Romeinen en de Carthagers elkaar te lijf gingen, de Romeinen met “slechts” 300 schepen tegen de 700 schepen tellende vloot van Carthago. Tegen alle verwachting in, wonnen de Romeinen deze slag en hiermee kwam dan ook een einde aan de Eerste Punische Oorlog.

Opvallend is dat hier bij Egadi elf van zulke stormrammen gevonden en geborgen zijn. Elk ram weegt maar liefst 125 kilo en zat oorspronkelijk vastgeklonken op de boeg van de triremen en quinqueremen, schepen met resp. drie en vijf rijen roeiers. Het hout van de schepen is met de jaren vergaan maar de rammen hebben het overleefd.

Het opwindende nieuws is dat er momenteel drie van zulke stormrammen te zien zijn op de tentoonstelling Sicilië en de Zee in het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Twee rammen zijn duidelijk Romeins, de ene zelfs versierd met een bronzen Nike, de godin van de overwinning en de andere met de afbeelding van een bronzen zg. Montefortino-helm met drie pluimen die gewoonlijk door huurlingen gedragen werd. Onder de afbeelding van Nike staan bovendien de namen van Marcus Publicius en Gaius Papirius vermeld, vermoedelijk twee vooraanstaande Romeinen en onder de helm op de andere ram is de naam Lucius Quinctius ingekerfd.

Bijzonder is ook dat in de eerste scheepsram de spijkers ook nog aanwezig zijn.

De grote verrassing is echter dat men ook één Carthageens ram gevonden heeft, het enige dat tot nu toe opgedoken is.

Dit toont geen extra versiering, maar wel een inscriptie gericht aan de god Baal waarvan ik alleen de Engelse vertaling genoteerd blijk te hebben: Let this ram be aimed at the ship: with the wrath of Baal who allows the target to be reached, let this go and strike the garnished shields in its center. Deze ram is duidelijk beschadigd (rechter benedenhoek) en dit zou er op wijzen dat in het vuur van het gevecht de ene ram tegen de andere gebotst is. Geweldig toch dat zoiets na 2.500 jaar af te lezen is!

[Klik hier om alle foto’s van Sicilië en de Zee te zien]

Binnenkort een virtueel museum

Naar aanleiding van de recente opgravingen in Kibyra werd een project gestart om de gevonden voorwerpen te digitaliseren dankzij lazer technologie. Kibyra is vooral bekend als stad van de gladiatoren, in de buurt van het moderne Gölhisar.

[Picture from the Hurriyet Daily News]

Kibyra ligt bovendien niet ver van het beter bekende Sagalassos en het is dan ook niet verwonderlijk dat de vondsten in hetzelfde naburige museum van Burdur zijn ondergebracht. De ruimte daar is echter te klein en de meeste stukken lopen dus het risico om ergens in de opslagruimtes te verdwijnen.

Het voornaamste doel van deze lazer techniek is bedoeld om een breder publiek in de gelegenheid te stellen om deze vondsten (dus ook die uit latere opgravingen) “tentoon” te stellen voor het internetpubliek.

Het beoogde virtuele museum zou over twee maanden klaar zijn en zou in parallel met de stukken die in het museum van Burdur staan beschikbaar worden voor het grotere publiek. Bijzonder is bovendien dat niet alleen de gevonden voorwerpen stuk voor stuk gescand worden maar dat ook het stadion, de Agora en de Bouleuterion van het antiek Kibyra gescand worden. Archeologen en liefhebbers zullen zich op deze manier dus een heel volledig beeld kunnen vormen.

Deze techniek is reeds bekend in de industriële sector, bouwbedrijven en restauratie projecten, maar voor de archeologie is dit een primeur.

De volgende stap zou een driedimensionale print van de opgegraven voorwerpen kunnen zijn. Moderne technologie staat echt voor niets. Ik ben benieuwd

Een kijkje in het nieuwe Acropolis Museum

Eindelijk heb ik zelf een kijkje kunnen nemen in het nieuwe Acropolis Museum in Athene – echt de moeite waard.

Natuurlijk draait alles rond de friezen en reliëfs van het Parthenon die hier een veilig onderdak gevonden hebben, maar dat geldt ook voor reliëfs uit het tempeltje van Niké dat nu bijna helemaal gerestaureerd is, en voor de Kariatiden van het Ereichteion.

Veel stukken, zoals de friezen van het Parthenon die nu ongeveer op ooghoogte staan kun je nu uiteindelijk veel beter zien dan voorheen boven de tien meterhoge zuilen en in het fronton. De mankerende panelen, en dat zijn er toch heel wat, zijn vervangen door blekere copies. De originele friezen staan grotendeels in het British Museum in Londen en ook een paar in het Louvre in Parijs. Maar hier is dus het hele verhaal echt wel duidelijk af te lezen.

Het museum is modern van opzet, met heel veel glazen buitenwanden die een zee van licht binnenlaten. Van hier binnen (en buiten van op het terras waar je kunt verpozen voor een koffie of een verfrissing) heb je trouwens mooi zicht op de Acropolis zelf.

In de afdeling archaïsche kunst mag niet gefotografeerd worden. Dat is jammer, zeker omdat daar ook een aantal koré’s en kourossen staan samen met een kopie die helemaal ingekleurd is zoals het origineel er ooit uit heeft moeten zien. Wel heel erg bijzonder om zoiets te zien natuurlijk.

Hier staat ook het overbekende trireem reliëf tentoon dat al in de 5^de eeuw v.C. gemaakt werd. En natuurlijk het hoofd van de jeugdige Alexander dat op de Kerameikos (begraafplaats) van Athene gevonden werd, waarschijnlijk gemaakt door Leochares tussen 340 en 330 v.C. Er is ook een aparte kamer ingericht voor de vondsten uit het heiligdom geweid aan de Grote Goden in Samothrace met interessante toewijdinginscripties van Arsinoe III, dus zus van de beroemde Cleopatra, maar ook van Alexander IV (zoon van Alexander de Grote) en Philippus III Arrhideus (de achterlijke halfbroer van Alexander de Grote) die beiden na de dood van Alexander de Grote in naam tot koning gepromoveerd werden zonder ooit zelf te regeren.

Het entreekaartje is trouwens gecombineerd met dat van de Acropolis zelf.

[Klik hier om alle foto's van het Nieuwe Acropolis Museum te bekijken]

Het Numismatisch Museum in Athene

Dit museum wordt jammer genoeg meestal overgeslagen bij een bezoek aan Athene. Uiteraard zijn de Acropolis en het Nationaal Museum de hoogtepunten, maar dit intieme museum dat ondergebracht is in de voormalige residentie van Heinrich Schliemann (ja, de man die Troje op de kaart zette) is een juweeltje op zich!

Hier ligt de meest complete verzameling Griekse munten te pronken en niet alleen met munten afkomstig uit Schliemann’s privé collectie maar ook van verschillende andere privé verzamelingen en een eigen uitgebreide verzameling. De privé collecties werden als een geheel behouden en zijn ook zo uitgestald, maar in andere kamers zijn de munten bij voorbeeld chronologisch uitgestald, of samengebracht per stad (iedere stad had zo zijn eigen symbool), dan weer met de afbeeldingen van heersers uit de hellenistische wereld of met afbeeldingen van bijzondere gebouwen zoals de vuurtoren van Alexandrië of de tempels van Epidaurus of Selge.

Mijn belangstelling gaat natuurlijk uit naar de uitgebreide sortering munten van Philippus II en Alexander de Grote (in koper, zilver en goud), maar ook die van zijn opvolgers in Egypte, Bactrië en Thracië krijgen al mijn aandacht.

Mijn hoogtepunten zijn te bekijken in deze album, Numismatic Museum (klikken).

Kies eens voor het Archeologisch Museum van Firenze, Italië

Wie naar Firenze vertrekt, bezoekt steevast het Museum van de Uffizi, maar nu ben ik eindelijk eens naar het Archeologisch Museum geweest – een juweeltje op zich.

Het overgrote deel van de voorwerpen stamt uit de privécollecties van de Medici en dus is de herkomst dikwijls duister of niet meer te achterhalen, maar dat neemt niet weg dat dit zeker de moeite van het bewonderen waard is. De Medici hadden niet alleen geld maar ook smaak.

De Egyptische verzameling is de grootste, niet meteen mijn ding maar het zijn inderdaad allemaal wel bijzondere stukken, zoals bij voorbeeld de vele grafsteles waar de originele kleuren nog op te zien zijn en dateren uit het 2^de-3^de millennium v.C. en een Egyptisch wagen die voor de jacht gebruikt werd en gedateerd wordt tussen 1550 en 1291 v.C.

Maar er staat ook een zeer kleurrijke aarden sarcofaag uit Magna Graecia (Zuid-Italië) met taferelen die zo zijn gekopieerd van het beroemde Mausoleum in Halicarnassos. Verder nog aarden en zilveren vazen, kannen en amforen al dan niet geïmporteerd uit Griekenland, en ook schalen, kommen en andere gebruiksvoorwerpen afkomstig uit Etruskische graven (7^de-6^de eeuw v.C.) waar de grote gouden fibulae de echte blikvangers zijn.

Bijzonder boeiend vind ik dan de uitgebreide verzameling kleine bronzen beeldjes uit de periode tussen de 4^de eeuw v.C. en de 1^ste eeuw n.C. Zo staat hier een Zeus, kopie van een origineel werk van Phidias of Miro, een Romeinse kopie van Tyche uit Antiochië, een niet erg lijkende buste van Alexander en eentje van een van zijn opvolgers, een beeldje dat makkelijk verward kan worden met dat van Alexander in het Museum van Napels maar wel Etruskisch is en uit de 4de eeuw v.C. dateert, een uiterst sierlijke Minerva van Etruskische makelij, en tenslotte een verzameling munten waartussen ik natuurlijk die van Alexander en Ptolemeus uitpik.

Veel volk loopt hier niet rond in dit voormalige klooster, maar juist daarom is het heerlijk genieten!

[Klik hier om alle foto's van het Archeologisch Museum te bekijken]

Uitgelicht: de bijenkorf

Het best bewaarde geheim op het vliegveld van Athene is het kleine museum net boven de vertrekhal. Hier zijn voorwerpen bijeen gebracht die bij de aanleg van het nieuwe vliegveld te voorschijn zijn gekomen. We zien hier vazen, kommen, schalen, kralen, gewichten van weefgetouwen, decoratieve dakpannen maar ook ruwe inscripties over landeigendom, t.t.z. voorwerpen die door de gewone burgers, de landelijke bevolking rond Athene sinds de oudheid gebruikt werden.

Hier ligt dan ook het meest opvallende stuk, een aarden bijenkorf inclusief het bijbehorende deksel. Dergelijke bijenkorven werden naar het schijnt al tijdens de Bronstijd in Griekenland gemaakt en het model is blijkbaar de eeuwen door amper veranderd. Deze hier dateert uit de 4^de eeuw v.C. maar zulke stukken werden tot ver in onze 20ste eeuw ook nog gemaakt en gebruikt.

Toch wel bijzonder zo een bijenkorf die 4.000 jaar bestaat.

[Klik hier voor alle foto's van het airport museum]